اهل ذمه
در حقیقت این اهل ذمه٬ هر چند در کنف حمایت مسلمانان بشمار می آمدند. اما غالبا در کار آنها هیچ مساحمه را جایز نمی شمردند. تاکید میشد که در دولت مسلمانی هیچ آنها را بعمل نگمارد در روزگار خلفایی که تا اندازه یی پای بند دین بودند٬ کار کتابت نیز٬ جز بندرت بدانها سپرده نمی شد و خلفا آن را زشت و ناروا می شمردند.
گذشته از آن٬ بنای معابد تازه برای آنها ممنوع بود و نیز به آنها اجازت نمی دادند آتشکده یی را که ویران شده بود تعمیر کنند. با اینهمه٬ در بعضی از بلاد ایران٬ پاره یی از آتشکده های قدیم همچنان برپا ماند. چنانکه در کرمان٬ که تا
آخر عهد بنی امیه بعضی مردم همچنان به آيين دیرین خویش مانده بودند آتشکده ها برپا مانده بود.
این ذمی ها٬ که جزیه و خراج می پرداختند البته در پناه مسلمانان بودند. با اینهمه٬ از بسیاری جهات قیود بسیار بر آنها
تحمیل گشته بود. زی و جامه شان از زی و جامه مسلمانان جدا بود. در آغاز فتح اسلام٬ بر پیشانیشان داغ می نهادند و
آنها را وا می داشتند کستی به بندند تا از دیگران شناخته باشند. بر اسب نشستن نیز برای آنها ممنوع بود٬ در مجالس هم
حق نداشتند بر صدر بنشینند و هم نمیتوانستند بناهایی برتر از بناهای مسلمین بسازند.
در پرداخت جزیه نیز در حق آنها تحقیر و استحفاف بسیار میرفت زیرا که٬ لازم بود این جزیه را با خاکساری و فروتنی به
مسلمانان بپردازند از این رو٬ عامل که برای گرفتن جزیه مامور بود خود می نشست و ذمی را که برای پرداخت جزیه
آمده بود در پیش روی خویش بر پای می داشت.
اگر ذمی توانگر بود در هر سال معمولا چهار دینار از او می گرفتند و اگر بینوا بود دیناری بیش نمی داد. اما وقتی برای
ادای این جزیه او را پیش می خواندند. عامل او را « قفایی (پشت گردنی) » سخت می زد و می گفت جزیه بده٬ ای
کافر ! و ذمی بیچاره ناچار بود دست به جیب برد و جزیه خویش را برآورد و بر کف دست نهد و با نهایت شکستگی و
خاکساری بپردازد. هنگام گرفتن جزیه لازم بود که دست برفراز دست آنکس باشد که جزیه می دهد.
غالبا٬ بعد از آنکه این جزیه ادا میشد٬ مهری از سری بجای رسد جزیه٬ بدان ذمی می دادند که « برائت» نام داشت و آنرا
به گردن می آویخت تا از مطالبه مجدد مصون بماند. عامه مسلمانان حق داشتند در این مجلس حاضر شوند٬ و این زبونی
و حقارت ذمی ها را که نشانه قدرت و پیروزی آیین مسلمانان بود تماشا کنند.
خراج ستانی
جمع آوری خراج در ولایات٬ غالبا با تهدید و فشار بسیار توام بود. کسانی بودند که جمع خراج را بعهده می گرفتند و آن
را از مردم بزور و شکنجه می ستاندند و با وضع ظالمانه و خشونت آمیزی آن را جبایت می نمودند. اینها بقول قاضی ابو
یوسف کسانی بودند که « جز بر گرفتن سود و بهره خویش اندیشه دیگر نداشتند٬ خواه آنرا از مال خراج برگیرند و خواه
از مال رعیت بربایند. آنگاه این همه را نیز با جور و بیداد می ستاندند. و مردم را در گرمای آفتاب نگاه می داشتند و
بسختی می زدند …. »
……
در سراسر قلمرو خلافت٬ بیش از همه جا خراسان و سواد عرضه دستبرد و دستخوش ستم وبیداد کارگزاران خلفا بود زیرا
خراسان و سواد بیش از سایر ولایات خراج می پرداخت. از تامل در فهرستی که ابن خلدون در باب خراج عصر مامون
دارد و مقایسه آن با جدولی که قدامهّ بن جعفر در کتاب الخراج خود راجع بخراج در عصر معصم نقل می کند٬ این دعوی
تایید می شود. مجموع خراج خراسان و سواد بالغ بر نصف تمام خراج مملکت عباسی می شد. این خراج هنگفت و سنگین
نیز از قدیم غالبا در معرض تغییر بود. سعید بن عاص والی بنی امیه در عراق٬ گفته بود « السواد بستان القریش ماشئنا اخذ
نامنه و ماؤئنا تر کناه» و این گفته حتی در دوره مامون و معتصم نیز معتبر و صادق شمرده میشد.
عمال و کارگزاران خلیفه در خراسان و عراق٬ هر وقت می خواستند خراج را می افزودند و هر وقت می خواستند آن را
می کاستند.
…….
اما چنان نبود که همواره خلیفه و عمال او را از این رعایای ضعیف شرم آید. بسا نیز که در گرفتن خراج و غارت کردن
رعیت بیرحمی و بشرمی را از حد بدر می بردند………..
بدینگونه خلفا و عمال بمیل خود هر چه می خواستند از هرکه دلشان می خواست بعنوان خراج مطالبه میکردند. و درین
مطالبه نیز غالبا از ارتکاب فجایع شرم انگیز دریغ نمی ورزیدند. این بیداد و ستم عاملان مردم را بچاره جویی وامیداشت.
و این چاره جویی صورت های مختلف داشت:
رسم الجاء
گاه صاحبان اراضی برای آنکه از شر عاملان ظالم ایمن باشند بحیله دست می زدند. بدینگونه که ملک و ضیاع خویش را
بنام یکی از محتشمان و مقربان خلیفه ثبت می کردند تا کسانی که مامور جبایت خراج میشوند بر آنها ستم نکنند . بپاس
حشمت آن بزرگ بگرفتن نیمی یا کمتر از خراج اکتفا نمایند. این کار در تاریخ اسلام به « الجاء » معروفست و درین
طریقه «الجاء» صاحب زمین مزارع و کشتکار شمرده میشد و زمین او بتدریج در تملک مرد صاحب نفوذی که باو پناه داده
بود در میامد و صاحب زمین اصلی فقط شریک غله و سود آن می گردید.
…….
در دوره خلافت ولید بن عبدالملک اهالی سواد برای آنکه ظلم عاملان ستمکار رشوه خوار ایمن بمانند به مسلمهّ بن
عبدالملک برادر خلیفه که والی سواد بود الجاء جستند. از آن پس اراضی سواد ضیاع مسلمه گردید و در دست اعقاب و
احفاد او باقی ماند تا آنکه خلافت بدست بنی عباس افتاد و آن اراضی نیز جز ضیاع خلافت ضبط گشت. مردم مراغه نیز
هنگامیکه کروان بن محمد والی ارمنستان و آذربایجان بود با او الجاء نمودند و اراضی انها بتملک مروان درآمد تا پس
از سقوط مروان مانند سایر املاک بنی امیه از آنها ماخوذ گردید.
در دوره عباسیان نیز این شیوه دوام یافت. مردم زنجان از بیم صعالیک و از شر عمال مجبور شدند اراضی خود را بنام
قاسم پسر هارون الرشید ثبت کنند و اراضی آنها نیز از این را رفته رفته جز ضیاع سلطانی گشت.
در فارس نیز ظلم و بیدادن کارگزاران و جمع آورندگان خراج مردم را مجبور کرد که اراضی خود را بنام بزرگان و
محتشمان دربار خلافت ثبت کنند.
بدینگونه ظلم و فشار و عمال و کارگزاران خلیفه٬ مردم را بترک املاک خویش وا می داشت و توازن و تعادل اجتماع را
بهم می زد با اینهمه بهم خوردن تعادل اجتماع را مردم بمثابه یک چاره و درمان جهت رهایی از جور و بیداد عمال خلیفه
تلقی می کردند.
آشوب و شورش
گاه نیز چاره یی که مردم برای رهایی از بیداد ستمکاران می توانستند بیابند شورش و قیام برضد خلیفه بود. توجه با این
نکته که قسمت عمده خراج قلمرو عباسیان را مردم خراسان و عراق می پرداختند نشان می دهد که چرا بیشتر شورشها و
قیام های خونین و بزرگی که بر ضد خلفای عباسی انجام شد از خراسان و عراق پدید آمد: اینهمه فشار و شکنجه و بیداد
که بر ستمدیگان خراسان و سواد وارد می آمد آنان را بشورش و قیام بر ضد خلیفه وا می داشت.
عیاران و رهزنان
کارگزاران حکومت٬ با شکنجه و آزار از مردم خراج میستاندند و برزگران و بازرگانان که حاصل عمر خود را چنین عرصه
تاراج می دیدند ناچار میشدند دست ار کار خویش برگیرند. برای فرار از بیداد و شکنجه عمال دولت بسا که مردم مجبور
بودند سر بشورش برآوردند. همه جا ناامنی حکمفذما بود. رهزنان و سالوکان در راهها بجان مردم می افتادند. عیاران و
شاطران در شهرها امنیت را تهدید می کردند.
« و گویی چنان شده بود٬ که بقول یک محقق٬ این رعایای ضعیف ناچار بودند زمین را بکارند تا عربان درو کنند وحاصل
آن بردارند. »
تاریخ ایران بعد از اسلام؛ دکتر عبدالحسین زرین کوب
« چنانکه تقریبا در تمام دوره امویان داستان خراج مشکل عمده زندگی موالی بود. این خراج نوعی مالیات ارضی بود که
اهل ذمه – گذشته از جزیه خویش – و همچنین موالی – از بابت اراضی خود – در شهرهایی که به جنگ گشوده می شد
می پرداختند.
در هر حال اراضی شهری که به جنگ گشوده می شد اگر بین فاتحان تقسیم می شد ارض عشر به حساب می آمد و اگر به
حکم خلیفه در دست مالکان قدیم می ماند ارض خراج بود. درینصورت، با آنکه مالکان این اراضی در ملک خویش همه
گونه تصرف می توانستند کرد جز بادستوری خلیفه آن اراضی عشر که ملک خاص افراد می بود تبدیل کنند.
بــــــــنابراین، از مالکان اینگونه اراضی کسی که اسلام می آورد هر چند از جزیه معاف می شد لیکن از خراج
ارض معاف نبود مگر آنکه زمین خود را رها کند و به شهر برود.
اما شهرهایی که به صلح و بموجب «عهدنامه» تسلیم شده بودند هر چند زمین آنها نیز ارض خراج محسوب می شد لیکن
مالکان آن اراضی اگر مسلمان می شدند زمینشان ارض عشر می شد و از خراج معاف بود.
در هر حال اینگونه اراضی بیتشر در خراسان و ماروالنهر بود. مرزبانان و دهقانان که میدیدند با شکستهایی که در سواد و
عراق بر ساسانیان وارد آمده است دیگر امیدی به تجدید حیات آن دولت نیست بدون جنگ و غالبا بموجب عهدنامه های
جداگانه تسلیم می شدند. در این عهدنامه ها مقرر می شد که اهل شهر سالیانه مبلغی به عنوان باج و جزیه بپردازند.
از جمله بر حسب اینگونه عهدنامه ها قرار شده بود از شهرهای مهم خراسان و ماورالنهر نشابور هزار هزار درم، هرات
هزار هزار درم، بخارا هزار هزار درم، سمرقند هفتصد هزار درم، طوس ششصد هزار درم، ابیورد چهارصد هزار درم، و
فسا سیصد هزار درم سالیانه به اعراب بپردازند.
اما چون قبول اسلام موجب معافیت از جزیه بود ناچار وقتی از اهل ذمه کسانی اسلام می پذیرفتند می بایست جزیه آنها
از مبلغی که در عهدنامه ها آمده بود کسر شود: کاری که البته در عمل کمتر اتفاق می افتاد. لیکن بار جزیه این
نومسلمانان هم بر دوش کسانی که بر دین پداران خویش مانده بودند نمی ماند زیرا دهقانان و کسانی که مامور جمع
آوری مالیات و باج بودند چون غالبا از جانب امرا مسلمان در کار آنها نظارتی نمی رفت این جزیه یا معادل آنرا به بهانه
ها و عنوانهای گوناگون همچنان ازین نومسلمانان وصول می کردند و بدین سبب نشر اسلام در خراسان از جانب اعراب –
مخصوصا در دوره اموی – چندان تشویقی نمیشد. گرویدن مجوس به آیین اسلام گاه بمثابه نوعی فرار از «جزیه» تلقی
میشد و بسا که در بعضی موارد برای انکه خراج خراسان دچار زیان نشود ازین تازه مسلمانان همچنان باز نه همان خراج
بلکه جزیه نیز مطالبه می کردند.
حتی یک وقت اشرس بن عبدالله سلمی که چندی والی خراسان گشت درصدد برآمد کسانی را به آن سوی آموی گسیل
دارد و مردم را به اسلام بخواند با این وعده که اگر اسلام اورند از جزیه معاف باشند. اما اقبالی که مردم آن بلاد به آیین
مسلمانی کردند دهقانان و بزرگان خراسان را که متعهد جمع و پرداخت خراج معهود بودند به وحشت انداخت و اشرس را
وادشتند تا از نومسلمانان سغد همچنان مثل سابق جزیه مطالبه کند: کاری که سبب خشم و نارضایی آنها شد و به شورش
خونین منتهی گشت.
راه حلی که نصربن سیار برای رفع این بیدادی یافت آن شد که هر که را اسلام می آورد از خراج معاف دارد و تفاوتی را
که از بخشودگی خراج وی حاصل میشد از کسانی که همچنان بر دین قدیم خویش باقی مانده بود بستاند.
اما از اهل ذمه – چه در آبادیها و چه در شهرها – مالیات سرانه یی نیز دریافت می شد که جزیه نام داشت. این جزیه از
اهل ذمه در قبال حمایتی که از آنها می شد وصول می گشت و وصول آن نشانه فرودستی و خواری اهل ذمه و برتری
مسلمین نیز بود. از این ور آنرا با تشریفات مخصوص و در حالی که فرودستی و پستی مغلوبان بطور بارزی نمودار بود از
آنها دریافت می کردند. »
*****
تاریخ یعقوبی
« در دوران معاویه خراج عراق و مضافات آن در کشور ایران بر ششصد و پنجاه و پنج میلیون درهم قرار گرفت،
خراج سواد صد و بیست میلیون درهم بود،
خراج فارس هفتاد میلیون،
و خراج اهواز و مضافات آن چهل میلیون؛
و خراج یمامه و بحرین پانزده میلیون درهم؛
و خراج شهرستانهای دجله ده میلیون درهم؛
و خراج نهاوند و ماه کوفه که دینور باشد و ماه بصره که همدان است و مضافات آن از اراضی عراق عجم، چهل میلیون
درهم؛
و خراج ری و مضافات آن سی میلیون درهم؛
و خراج حلوان بیست میلیون درهم؛
و خراج موصل و متعلقات آن چهل و پنج میلیون درهم؛
و خراج آذربایجان سی میلیون درهم
؛ و این پس از آن بود که از هر سرزمینی املاک آبادی را که پادشاهان ایران خالصه خود قرار می دادند، بحساب نیاورد و
آنها را خالصه خود قرار داد و تیول جمعی از بستگان خویش ساخت و عامل عراق از درامد خالصه هایی که معاویه در این
نواحی داشت، صد میلیون درهم نزد وی فرستاد وصله ها و جایزه های معاویه از همین درآمد بود.
خراج مصر در دوران معاویه بر سه میلیون دینار قرار گرفت و عمر بن عاص اندکی از آن را نزد وی می فرستاد. پس چون
عمر بمرد، خراج نزد معاویه فرستاده می شد بدین ترتیب که مقرریهای مردم داده می شد و یک میلیون درهم بسوی او
حمل می گردید.
خراج فلسطین بر چهار صد و پنجاه هزار دینارمستقر شد؛ و خراج اردن بر صد و هشتاد هزار دینار؛ و خراج دمشق بر
چهارصد و پنجاه هزار دینار؛ و خراج شهرستان حمص بر سیصد و پنجاه هزار درهم؛ و خراج قنسرین و عواصم بر چهارصد و
پنجاه هزار درهم؛ و خراج جزیره که دیار مضر و دیار ربیعه باشد بر پنجاه و پنج هزار درهم؛ و خراج یمن بر یک میلیون و
دویست هزار دینار و(گفته شده) نهصد هزار دینار. »
*****
تاريخ تمدن اسلام، جرجی زیدان
« ماموران خلافت برای دریافت ماليات زمين از اهل ذمه(ايرانيانی که مسلمان نشده بودند) بيداد ميکردند و آنچه ميخواستند از آنان ميگرفتند٬ خواه چيزی برای زمينداران باقی ميماند و خواه باقی نميماند. ترتيب این بود که زمينی را مساحی ميکردند و از روی آن باج ميستاندند٬ ولو در آن کشت نشده بود. يکی از شرايط باج ستانی این بود که مبلغی برای زمينداران بعنوان مساعده ميگذاردند که صرف حوائج آنان در صورت اتفاقات غير مترقبه شود. با اين وصف … حجاج بن يوسف … نامه ای به خليفه عبدالملک نوشت و اجازه خواست که همان مختصر مساعده باقی مانده را نيز از زمينداران بستاند. اين پيشنهاد بقدری ظالمانه بود که عبدالملک٬ با همه ستمگری معروف خويش آنرا رد کرد و به حجاج نوشت: برای اين بينوايان حداقل گوشت و استخوانی باقی گذار تا در اطراف آن بتوانند چربی جمع کنند.
ظاهرا همین فشارها پاره ای از زمین داران و روستاییان را بر آن داشت که اسلام آورند و در پناه دین از بیدادگری رها شوند ولی اینکار هم آنانرا از پرداخت جزیه و خراج آزاد نساخت. و با آنکه از ده ها گریختند و کشت زارهای خود را بکسان خویش واگذارده بشهرها رو آوردند باز هم آسوده نماندند. چه که حجاج دستور داد آنانرا بروستاها بازآورند و از آنان خراج بستانند! »
تاريخ تمدن اسلام، جرجی زیدان
« عاملان خلافت در فارس ميوهای باغها را ببهای زیادتر از معمول تخمین ميزدند و مطابق ارزيابي ظالمانه خود از آنان مالیات ميگرفتند.
دیگر از بیدادگری آنان برای افزایش درآمد آنکه بر زمینهای بایر نیز مالیات وضع کردند، و از ایرانیان هر سال عید نوروز مالیاتی به نام عیدی میگرفتند و در زمان معاویه این عیدی ده میلیون درهم میشد و هر کس زن میگرفت و یا میخواست عرضحال بنویسد باید مالیات فوق العاده بپردازد.
پيمانه آنان در موقع تحويل گرفتن جنس غير از پيمانه دیگران بود و موقع جنس تحویل دادن پیمانه دیگری بکار میبردند . بهای کاغذ و دفتر و اجرت باربری خواربار را از اهالی میستاندند. و خواربار(عامل) را نقدا یا جنسا علاوه بر مالیات دریافت میداشتند و کسانیکه مباشر سنجیدن غله بودند اجرت خود را از روستاییان میستاندند. و همینکه دهاتیان وجه نقد برای پرداخت مالیات میاوردند مقداری از آن درهم ها را بعنوان صرف و غیره برایگان میگرفتند. »
تاريخ تمدن اسلام، جرجی زیدان
« درباره همين ماليات جرجی زيدان از قاضی ابی يوسف نقل ميکند که :
اطلاع يافتم که ماليات نوروزی را با ظلم و زور ميستانند٬ بدينقسم که موديان ماليات را در هوای بد نگاه ميدارند و به سختی کتک ميزنند و خمره های سنگين بر آنان مياويزند و دست و پايشان را در کند و زنجير می بندند. »
*****
کتاب الخراج و صنتعه الکتابه بنیاد فرهنگ ایران
« قدامه بن جعفری می نویسد: مامور مالیاتی و مسئولین جمع آوری خراج افرادی بودند که جز گرفتن سود و بهره خویش اندیشه دیگری نداشتند، خواه آنرا از مال خراج بر گیرند و خواه از مال رعیت به یغما برند، آنگاه این همه را با جور و بیداد و تجاوز و تاراج می ستادندند……… و مردم را در گرمای آفتاب نگه میداشتند و به سختی میزدند »
*****
I.P. Petrushevskii در کتاب تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سده هيجدهم ميلادی٬ تاليف دستجمعی ۶ خاورشناس روسی٬ « فاتحان عرب نه اينکه تنها املاک و اراضی ايرانیان را در سرزمين های تسخير شده تصرف کردند و غنائم عظيمی را بصورت وجوه نقد و طلا و نقره و منسوجات و گله های اسبان و گاوان و گوسفندان و …. هزاران برده …. به ديار خود فرستادند٬ بلکه در کشاورزی و دامداری در همين اراضی نيز به بهره کشی از صاحبان اصلی آنها پرداختند. »
*****
A.U. Yakubovskii در کتاب تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سده هيجدهم ميلادی٬تاليف دستجمعی ۶ خاورشناس روسی٬ « همينکه خلفا موضوع «مهر کردن» افراد روستاها را معمول داشتند وضع کشاورزان تحمل ناپذير شد. اين عمل چنین بود که به گردن هر روستايي که خراج و جزيه ميپرداخت صفحه ای سربی مياوختند و روی آن مشخص ميکردند که اين مرد اهل کدام رستاق(بخش) و دهکده است. اگر روستايي به ناحيه ديگری ميرفت وی را بازداشت کرده و به محل سکونتش که بر صفحه نوشته شده بود بازميگرداندند و اگر کشاورزی به نقطه ای میرفت و صفحه سربی را به گردن نميداشت او را به عنوان ولگردی بازداشت ميکردند. این صفحه را فقط پس از پرداخت تمام ماليات از گردن ها دور ميکردند و مجداد هنگام حاصل نو مياوختند. اين رسم که داغ بردگان را به ياد مياورد در نظر روستاييان که هنوز نظامات جماعت آزاد و خود مختار روستايي دوران پيش از عرب رت به ياد داشتند تخفيف و توهينی شمرده ميشد. »
A.U. Yakubovskii در کتاب تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سده هيجدهم ميلادی٬تاليف دستجمعی ۶ خاورشناس روسی٬ ترجمه فارسی٬ ميزان خراج از چه قرار بود؟ مقايسه مدارک قبل از اسلام با دوره اسلامی نشان ميدهد که اعراب ميزان ماليات اراضی را نسبت به دوران ساسانيان بلااستثنا٬ افزایش دادند٬ چنانکه از هر جريب گندم زار ۴ درهم و از هر جريب جوزار ۲ درهم خراج ميگرفتند٬ در صورتيکه در عهد خسرو انوشيروان از هر جريب گندم زار يا جو زار تنها يک درهم ماليات گرفته ميشد.
در عهد آخرين خلفای اموی ايرانیان مغلوب و مطیع از ربع تا ثلث تمام محصول خود را به رسم خراج به حکومت عرب ميپرداختند. »
بن مایه ها:
۱- برای اطلاعات بشتر در باب جزیه و خراج و کیفیت جمع و جبایت آنها و همچنین برای حدود و میزان و طرز وصول این اموال رک به کتاب Daniel C. Dennett راجع به « تبدیل مذهب و امر جزیه در اوایل اسلام» چاپ ۱۹۵۰ و کتاب Lokkegard راجع بنرخ مالیات در دوره قدیم٬ چاپ کپنهاک ۱۹۵۰ که درین باره اطلاعات و معلومات مفیدی در انها هست. کتاب دنت ترجمه فراسی هم دارد.
۲- الاموال ابی عبید
۳- رک: معالم القربه
۳۹ و کتاب الخراج برگ ۱۸ ؛ ۶۱؛ ۶۲؛ ۷۰ و ۷۱ و همچنین برای اطلاعات بیشتر درباب اهل ذمه و رفتار مسلمین با انها رجوع شود بکتاب٬ اهل الذمهّ فی الاسلام. تالیف ا. س. ترتون. ترجمه و تعلیق حسن حبشی. مصر ۱۹۴۹
۴- کتاب الخراج
۵- رک: جرجی زیدان٬ تاریخ التمدن الاسلامی ج ۲ برگ ۵۴ و برگ ۶۱. این کتاب جرجی زیدان را آقای علی جواهر کلام بفارسی نقل کرده است و در تهران بسال ۱۳۳۳ چاپ شده است.
۶- تاریخ قم
۷- ابن الفقیه
۸- ابن الفقیه
۹- اصطخری
۱۰- فون کومر؛ رجوع شود به Van Volten
گرفتن مالیات از نویسندگان غیر قانونی است…
طبق بخش ” ل ” ماده 139 قانون مالیات ها، فعالیتهای انتشاراتی ، مطبوعاتی ، فرهنگی و هنری که به موجب مجوز
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می کنند از پرداخت مالیات معاف هستند.
دبیر و سخنگوی انجمن نویسند گان کودک با اشاره به نشست اخیر هیات مدیره این انجمن با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت : طبق تبصره 2 ماده 104 همین قانون کسر 5 د رصد مالیات د ر مواردی که منابع د ر آمد شان از پرداخت مالیات معاف شده باشد ، منتفی است .
علی اصغر سید آبادی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری مهر افزود : براین اساس ” نوشتن “موردی است که منبع د رآمد ش از انتشارات است و فعالیت های انتشاراتی و مطبو عاتی از پرداخت مالیات معاف شده اند ، پس نویسند گان از پرداخت مالیات معاف هستند اما متأسفانه با وجود این قانون هنوز از نویسندگان مالیات کتاب دریافت می شود.
سید آبادی اظهار داشت : همچنین مسجد جامعی « وز یر ارشاد» در پاسخ به د رخواست این انجمن مبنی بر حق د خالت نهادهای غیر د ولتی د ر تصمیم گیری های مربوط به حوزه فعالیت نهادهای مذ کور ، بررسی این مسئله را منوط به یافتن راهکارهای اجرایی مناسب دانست
این سخنگو د ر مورد اقدام انجمن نویسند گان برای تأسیس دانشکده ادبیات کودک گفت : این موضوع د ر حوزه کاری ما قرار ندارد و ما در حال طراحی یک د وره ادبیات کود ک و نوجوان هستیم که هم اکنون این طرح د ر کمیته آموزش و پژوهش انجمن در حال طراحی است .
قطعنامه :
برای آنکه لایحه‌ی مالیات برارزش افزوده اجرایی شود باید : 1- این قانون مطابق آنچه از مفهوم و طریقه‌ی اجرای آن مستفاد می‌شود (قانون مالیات افزوده برارزش ) نامیده شود ،چون ایجاد ارزش افزوده پدیده‌ی مطلوبی است که برای ایجاد ثروت ملی و رفاه بیشتر مردم مورد تأیید همه‌ی محققان اقتصادی بوده است و معمولاً دولت‌های پیشرفته بر فعالیتهای مفید مالیات وضع نمی‌کنند.
اجرای این قانون بایستی حداقل 6سال مسکوت بماند تا :
واحدهای تولیدی (به‌خصوص کوچک و متوسط )از قدرت بیشتری برخوردار شوند و آنگاه به پرداخت مالیات مجبور گردند .
مؤدیان و مأموران مالیاتی کاملاً با فرهنگ مالیات آشنا گردند که نه از پرداخت مالیات بگریزند و نه بیش از مالیات واقعی چیزی از مردم بخواهند .
از تفسیر مفاد مواد قانون حتی، به نفع دولت، احتراز شود تا وصول این مالیات مانند مالیات‌های مستقیم درگیر تفسیر کلمات کش‌دار نشود و عدالت مالیاتی پایمال نگردد .
این مالیات درپای صندوق فروش‌گاه‌ها ازمصرف‌کنندگان نهایی دریافت شود تا موجب ایجاد هزینه‌های اضافی نگردد .
تکلیف موجودی‌های اولین دوره‌ی اجرای قانون مشخص شود که خریدهای قبل از شمول این مالیات، مجبور به پرداخت مالیات اضافی نشوند .
کالاهای مشمول نیز درطبقه‌بندی شود؛ اول از کالاهایی که مورد استفاده‌ی طبقات مرفه‌تر واقع می‌شود مالیات گرفته شود و به‌تدریج به طبقات پایین‌تر تعمیم داده شود .
از خدمات حسابداران رسمی برای مواردی که اختلافی بین مؤدی و وزارت‌دارایی و اموراقتصادی به‌وجود می‌آید استفاده شود .
مطلقاً از روش تشخیص خودسرانه استفاده نشود و در مواردی که مودی از ارائه مدارک خودداری می کند از نظرات انجمن‌های مربوطه غیردولتی استفاده شود .
پرداخت مالیات به‌عنوان افتخاری برای افراد ملت تلقی شود و برای کسانی که مالیات‌های خود را منظم می‌پردازند نوعی تقدیر به‌عمل آید .
این قطعنامه در همایش “ نگاهی بر مالیات ارزش افزوده ” بررسی و مورد تصویب حاضران قرار گرفت .
در1370بخش امور مالی صندوق‌بین‌المللی‌پول در راستای اصلاح نظام مالیاتی ایران ، اجرای سیاست مالیات بر ارزش افزوده را به عنوان یکی از عوامل اصلی افزایش کارایی و اصلاح نظام مالیاتی پیشنهاد کرد . با توجه به نظرات کارشناسان صندوق‌بین‌المللی‌پول ، مطالعات و بررسی‌های متعددی دراین زمینه در وزارت اموراقتصادی‌ودارایی صورت پذیرفت و اجرای مالیات بر ارزش افزوده در سمینارها و کمیته‌های مختلف علمی با حضور کارشناسان داخلی و خارجی مورد تأکید قرار گرفت ، اما درعمل به‌اجرا درنیامد . وزارت اموراقتصادی‌ودارایی درراستای طرح ساماندهی اقتصادی کشور ، انجام اصلاحات اساسی در سیستم مالیاتی ازجمله حذف انواع معافیت‌ها، حذف انواع عوارض و گسترش پایه‌ی مالیاتی را با تأکید خاص بر کارایی نظام مالیاتی ،شروع کرد و مطالعات جدید امکان‌سنجی دراین زمینه به‌عمل آورد . با توجه به اهمیت بسط پایه‌ی مالیاتی به‌عنوان یکی از اصول اساسی سیاست‌های مالی طرح ساماندهی اقتصاد کشور ، معاونت درآمدهای مالیاتی وزارت اموراقتصادی‌ودارایی، مطالعات علمی متعددی را با درنظرگرفتن خصوصیات فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی کشور در زمینه‌ی اجرای مالیات برارزش افزوده ،از دی1376 آغاز کرد . لایحه‌ی مالیات بر ارزش افزوده، اکنون با درنظرگرفتن اثرات اقتصادی ناشی از اجرای این مالیات با اصطلاحات و بازنگری‌های متعدد به مجلس ارائه شده است .
… پایان …