عزاداري مردم کرمان در محرم و ازدواج مردم کرمان

سرصفحه

عزاداري مردم کرمان در محرم
تاريخ همواره بستر حوادث و رويدادهاي گوناگوني بوده که هر کدام به فراخور حال معلول علت يا علل متفاوتي بوده اند .
برخي از اين عوامل زائيده يک جرقه سياسي با نظامي بوده اند که به دليل آني بودن علت بروز آن حادثه ، پس از اندک زماني کوتاه به فراموشي سپرده شده اند . گروهي ديگر از اين عوامل در طول زمان بيشتر و طولاني تري شکل گرفته و نطفه آن در مدتي فزون تر رشد يافته و طبيعتا آثار بعدي آن ديرتر زائل خواهد شد و چه بسا اصلا از بين نرود .
حادثه اي که در سال 61 هجري در سرزمين کربلا اتفاق افتاد از سنخ دوم حوادث تاريخي است ، يعني علت تکوين آن علتي آني و لحظه اي نمي باشد .
واقعه کربلا حادثه اي است که ريشه در عمق اعصار و قرون دارد . پيشينه اي به درازاي تاريخ مبارزه حق عليه باطل و رويارويي سپيدي در مصاف با سياهي است .
هيئت هاي مذهبي مسئوليت هاي خطيري در انتقال پيام نهضت عاشورا به آيندگان دارند و با توجه به تهاجم فرهنگي بيگانگان و تغيير روش هاي آنان مسئوليت هيئت هاي مذهبي براي خنثي سازي اين تهاجم سنگين تر شده است .
دشمنان اسلام با اجراي برنامه هاي خاص آموزشي و فرهنگي در تلاش هستند تا بين نسل جديد جامعه اسلامي و مقدسات ديني و رويدادهاي تاريخي و مذهبي فاصله ايجاد کنند. بايد با بسترسازي مناسب در ايام سوگواري سالار شهيدان حضرت امام حسين(ع) در جامعه اسلامي اين آئين ها را به سمت اهداف مطلوب هدايت کرد .
اينک در اين گزارش به فراخور حال و مجال به گوشه هايي از عزاداري مردم کرمان مي پردازيم .
5 روز قبل از ماه محرم ، مغازه ها ، تکيه هاي شهر کرمان رنگ و بويي تازه دارد . زنجيرهاي سينه زني ، پرچم ها و بيرق هاي مخصوص ماه محرم بر سردرها نصب مي شوند . جوانان خود را براي عزاداري مهيا مي کنند .
از روز اول ماه محرم مساجد ، تکيه ها و مکان هاي مخصوص روضه خواني آماده و مهيا مي شوند .
در هر گوشه اي از شهر کرمان فرد خيري زميني را براي ساخت تکيه اهدا» کرده است .
در هر کوي و برزن تکيه اي به نام خاص آن ائمه خودنمايي مي کند .
جوانان و مردم محله هيئتي را تشکيل مي دهند و به عزاداري امام حسين(ع) مي پردازند .
کم کم بوي آبگوشت امام حسيني به مشام مي رسد ديگر هيچ کس آرام و قرار ندارد بيرق ها برافراشته مي شود ، در ماه محرم ديگر شاهد برخي ناهنجاري ها در سطح شهر نمي باشيم .
مکان هاي مذهبي شهر کرمان
حسينيه ثارالله
جايي که پيکر شهيدان زمان جنگ از آنجا تشييع مي شد ، جايي که مردم با خون شهدا» ميثاق مي بستند . اگر صبح زود به آنجا مراجعه نکني ديگر جاي خالي وجود ندارد . انسان آنجا با تمام وجود با قيام امام حسين(ع) ، شهداي کربلا و اسيران آشنا خواهد شد و همه در اين حسينيه با اقتدار به خواندن زيارت عاشورا و عزاداري امام حسين(ع) مي پردازند .

صفه عزاخانه
به خيابان اصلي شهر کرمان ، بازار کرمان قدم مي گذاريم جايي که سال هاي سال بوي عطر محرم و خون سيدالشهدا» به مشام مي رسد آنجا قدمتي ديرينه دارد .
ابتداي مراسم با زيارت عاشورا آغاز مي شود . بعد از آن مثل بقيه مکان هاي ديگر روضه و سينه زني و هيئت هاي عزادار وارد اين مکان مذهبي مي شوند . گوسفند نذري ذبح کرده و آبگوشت امام حسيني درست کرده و بين عزاداران و هر رهگذر ديگر توزيع مي کنند .
تکيه عباسعلي
زيارتگاهي در سطح شهر کرمان در تمام طول سال روزهاي چهارشنبه و پنجشنبه شاهد حضور بي شمار ملتمسين بوده و هست . اما بعدازظهرهاي محرم جلوه و شور ويژه اي دارد . هيات هاي سينه زني با نام هاي مختلف ائمه از ديگر مکان هاي شهر کرمان با ترتيب خاص و منظم وارد تکيه عباسعلي شده و به عزاداري امام حسين(ع) مي پردازند .
يکي از رسومات عزاداري در شهر کرمان استفاده از پوست شير و به حالت شير درآمدن مي باشد . اين در حالي است که شير را بر روي تخته اي سوار مي کنند و گهواره علي اصغر جلو در حال حرکت است و شير نيز بر اثر سنگيني حجم مصيبت در واقعه کربلا بر سر خود کاه مي ريزد و ناله مي کند .
گفتني است در استان کرمان تاکنون 1829 هيئت عزاداري راه اندازي شده و از اين تعداد 1376 هيئت موفق به اخذ کد شناسايي از سازمان تبليغات اسلامي شده اند .

نگاهی نو به آیین های کهن عزاداری در کرمان
ایران یک پارچه سوگوار است و هیچ روزهایی را مثل تاسوعا و عاشورا نمی توان سراغ گرفت که ایران چنین یک پارچه باشد. هیچ روزهایی نمی توان یافت که از هر کوچه و خیابان رودی را ببینی که می آید و همه نیز به یک دریا می پیوندد. ایران در تاسوعا و عاشورا، قیامت معناست و قیامت مفاهیم.

ایران یک پارچه سوگوار است و هیچ روزهایی را مثل تاسوعا و عاشورا نمی توان سراغ گرفت که ایران چنین یک پارچه باشد. هیچ روزهایی نمی توان یافت که از هر کوچه و خیابان رودی را ببینی که می آید و همه نیز به یک دریا می پیوندد. ایران در تاسوعا و عاشورا، قیامت معناست و قیامت مفاهیم. قیامت حقیقت است و ما پیش از این هم از این واقعه گفته ایم و بازهم می گوییم و امروز از کرمان به تماشای این رودهای به دریا پیوسته می نگریم… خبرگزاری مهر از کرمان می نویسد:
کرمانی ها اعتقاد دارند اگر در شام غریبان شهدای عاشورا در چهل تکیه و منبر، چهل شمع بیفروزی سالار شهیدان و شهدای کربلا نگاه ویژه ای به افروزنده شمع می اندازند.این آیین که قدمتی دیرینه دارد شاید به نظر حرکتی برای مراد یافتن باشد اما همین که بی شمار انسان برای روشن کردن چهل شمع در کوی و برزن حرکت و آمد و شد کنند رونق افزایی شام غریبان امام حسین(ع) است و نشان می دهد که شیعه هیچ گاه مولا و سرور خود را فراموش نمی کند حتی اگر با افروختن شمع باشد و نمادی از شعله ور بودن عشق حسین در دل هاست.
در کرمان با نزدیک شدن به روزهای تاسوعا و عاشورا حال و هوای خاصی در شهرهای مختلف این استان حاکم است، زن ومرد، پیر و جوان، کودک و خردسال همه به عشق مولای خود با وجود سرمای شدید کویری، خود را ملزم به اجرای آیین و رسوم می دانند حتی زرتشتیان این استان هم احترامی خاص برای مراسم عزاداری سرور شهیدان، اباعبدا… الحسین(ع) قائل هستند و خود را در کشاکش این آیین عقب نمی کشند.در این استان مردم از هفتم محرم با علم گردانی و عاشوری دادن، عزاداری های خود را به شکل رسمی آغاز می کنند.
مراسم علم گردانی در کرمان آیین پرمغزی است. در این آیین افراد معتمد محلی علم هایی که از چوب و پارچه ساخته شده است را به در خانه های مردم می برند و نذورات مردم را برای برگزاری مراسم عزاداری جمع می کنند این مراسم در گذشته در کرمان هم برگزار می شد، اما امروز بیشتر در شهرستان هایی مانند سیرجان پابرجاست.
در کرمان در مساجد و تکایا از روز اول محرم خیمه امام حسین(ع) برپا می شود، اما مراسم رسمی از روز هفتم محرم آغاز می شود و دسته گردی ها به شور عزاداری دامن می زند.
در روز عاشورا نیز تقریبا تمام تکیه ها گوسفند ذبح می کنند که صرف انجام پذیرایی می شود.
براساس رسوم گذشتگان، کسانی که درگذشتگانی داشته اند از روز اول تا هفتم محرم آش بلغوری به نام «عاشوری» می پزند. خانواده هایی هم که یک سال است عزیزی را از دست داده اند در روز اول محرم این آش را می پزند و معمولا رسم است که پختن این آش پیش از طلوع آفتاب تمام شود.
«چل منبرون» نیز از زیباترین و پرقدمت ترین رسوم کرمانی هاست. در این رسم مردم در شام غریبان امام حسین(ع) در چهل تکیه و منبر به یاد شهدای عاشورا و به امید قرار گرفتن مورد تفقد و شفقت امام همام شمع روشن می کنند و با نجواهای سوزناک نیاز خود را به واسطه امامشان با خدای بزرگ در میان می گذارند.
در روز عاشورا دسته های «لیله عباسی»، «کفنی» و «اجنیان» در قالب اجرای تعزیه حضور دارند. دسته «لیله عباسی» با لباس های قرمز و چماق به عنوان نمادی از لشکر یزید در روزهای تاسوعا و عاشورا در میان عزاداران حضور دارند و به صورت نمادین مراقب اسرای کربلا هستند.
در مقابل آن ها گروه «کفنی» نیز در دسته های عزاداری حضور دارند که کفن می پوشند و با پای برهنه جلوی دسته ها حرکت می کنند و نمادی از حامیان امام حسین(ع) و ابوالفضل(ع) هستند. گروه اجنیان نیز با لباس های رنگی فرسوده به عنوان نمادی از اجنه در عزاداری روز عاشورا حضور دارند.
پابرهنه راه رفتن در روز عاشورا به خاطر همدردی با اسرای کربلا، آتش زدن خیمه ها در ظهر عاشورا و سقایی نیز در استان کرمان مرسوم است.
در روستاهای اطراف شهر کرمان مراسم تعزیه به شکل شبیه سازی کامل واقعه کربلا از روز تاسوعا تا صبح روز بعد از عاشورا به صورت پیوسته انجام می شود.
در این مراسم عده ای به عنوان «شمریان» در مقابل عده دیگری به عنوان «یاران امام حسین(ع)» قرار می گیرند و به صورت نمادین نبرد می کنند.این مراسم به وسیله افراد بومی هر روستا انجام و همه ساله باعث جذب هزاران گردشگر به تعزیه های استان کرمان می شود.
در این تعزیه ها کلیه مراحل واقعه کربلا به تصویر کشیده می شود.زرتشتیان کرمان نیز برای مراسم سوگواری امام حسین(ع) احترام زیادی قائل هستند و مراسم ویژه ای را در این باب برگزار می کنند.
در روز سیزدهم محرم مراسم «پرسه امام» اجرا می شود و گروهی به نام «بنی اسد» که صورت خود را پوشانده اند و بیل و کلنگ هایی در دست دارند، مراسم خاک سپاری شهدای کربلا را به صورت نمادین اجرا می کنند.
ازدواج در ايلات و عشاير استان كرمان
خواستگاري و عروسي
پدر پسر يك نفر از بزرگان ايل را به خانه دختر مي‌فرستد تا از دختر او خواستگاري كند. در صورت موافقت، خانواده پسر يك دست لباس، با يك انگشتر به عنوان نشانه براي دختر مي‌فرستند. در زمان مناسب و با توافق طرفين در منزل پدر دختر جلسه عقدكنان تشكيل مي‌شود. ميزان صداق كه طلا، نقره، زمين، شتر و غيره است تعيين و در عقد نامه ثبت صيغه عقد جاري مي‌شود و ازآن پس عروس از لحاظ حفظ شئون اجتماعي و ايلي تا هنگامي كه مراسم زفاف به عمل نيامده خود را از داماد پنهان ميكند. پس از عقد، جشن عروسي برپا مي‌شود. آخرين روز عروسي همه مردم ايل را دعوت و در اين جشن مراسم شتردواني و تيراندازي را اجرا مي‌كنند.
بدين ترتيب كه شاخه بلندي از چوب به نام «طراده» در زميني فرو مي‌كنند و سرآن سكه طلا يا پول نقره و غيره مي آويزند. ميهمانان يكي پس از ديگري تيراندازي مي‌كنند هر كس برنده شد سكه‌ها به وي تعلق مي‌گيرد. در اين هنگام سلماني، سروصورت داماد را اصلاح مي‌كند. زنان طايفه نيز به سروصورت وي نقل مي‌پاشند و شادي مي‌كنند. سپس داماد را سوار شتر مي‌كنند و باهلهله و شادي به حمام يا كنار آب رودخانه يا چشمه مي‌برند. پس از استحمام مجدداً كاروان به سمت عروس به راه مي افتد. در اين هنگام عمل سرابي يا به اصطلاح محلي بخشيدن اغنام و احشام و زمين از طرف پدر عروس به داماد صورت مي‌گيرد. طلاق به ندرت اتفاق مي‌افتد و در صورت اجبار طبق مقررات مذهبي انجام مي گيرد.
مراسم ازدواج
پسرودختر يكديگر را مي پسندند. پدر پسر با پدر دختر مذاكره مي كند و چند روز بعد شخص ديگري را به خانه پدر دختر مي فرستد. معمولاً موافقت در دفعه اول و دوم را عيب مي دانند. پدر و مادر پسر هدايايي براي عروس مي برند و ميزان صداق، هزينه و مدت جشن عروسي در جلسه‌اي تعيين مي شود. چند روز بعد از خريد لباس و لوازم ضروري، خانواده داماد چادرهاي خود را جمع و در نزديك خانه پدر عروس برپا مي‌كنند. از اين تاريخ جشن عروسي شروع مي شود. افراد دعوت شده يكي پس از ديگري سوار بر اسب و شليك كنان به محل جشن مي آيند.
هنگام شب جوانان و مردان به دور خرمني از آتش مشغول رقص چوب مي شوند. عقدنامه در محل منعقد و يا به دست پيكي به شهر فرستاده مي شود تا رئيس محضر مقيم شهر آن را مهر كند. جشن حدود 10-15 روز به طول مي انجامد. بالاخره روز آخر پلاس و لوازم گرم كردن آب را به كنار رودخانه مي برند و مردان و زنان شادي كنان داماد را سوار بر اسب به محل چادر مي برند. عده‌اي داماد را به داخل چادر مي برند، بدن او را مي‌شويند و لباسهاي نو و مخصوص عروسي به تن او مي كنند. سپس وي سوار اسب مي شود و همگي را جفت مي‌كنند. در بين راه داماد را به زيارتگاهي كه معمولاً بالاي كوه قرار دارد مي‌برند.
سپس داماد را در كلبه‌اي كه اطراف و سقف آن با چوب پوشيده شده است بر تشكي كه به اصطلاح محلي «تخت» ناميده مي‌شود مي‌نشانند و مردان هم پيرامون او مي‌نشينند و مدعوين هر كدام با توجه به وضع مالي خود پولي به عنوان كمك در دستمالي كه در وسط پهن شده به سوي داماد مي اندازند و يكي از مردان مبلغ پرداختي ونام پرداخت كننده را در كاغذي يادداشت مي كند. حدود ساعت 3 بعد از نيمه شب داماد را با شكوه خاصي به چادر عروس مي برند و عروس طوري در كنار داماد مي نشيند كه قسمتي از چادر سرش برروي زمين و در جلوي داماد پهن شود.ملاي ايل، مهر و تسبيحي روي چادر عروس مي گذارد و داماد به توصيه ملا برروي چادر عروس دو ركعت نماز به جا مي آورد. جشن پايان مي يابد و فرداي آن شب مردم ايل به عروس و داماد مبارك باد مي گويند و پراكنده مي شوند.
▪ مراسم ازدواج در استان کرمان
مراسم ازدواج هم توام با آئین ها و مقرراتی است این مراسم چندین قسمت دارند
۱) خواستگاری
۲) خرج بری :
دراین قسمت معمولا” پدر داماد وجود داماد به همراه جند تن ازمردان فامیل می رود و شیربها و مهریه دراین مراسم مشخص می شود.
۳) عقدكنان :
دربعضی از مناطق برای دعوت بانوان دراین مراسم دستمال ابریشمی به همراه نقل ، نبا وهل به منزل برخی از بانوانی كه می بایست دعوت شوند برده می شود و با برداشتن آن دستمال دعوت پذیرفته می شود.
۴) جهاز :
را هنوز در بعضی مناطق در داخل طبق می گذارند و به منزل داماد می برند . در ضمن به همراه جهاز خلعتی برای داماد و بستگانش می خرند.
۵) حنابندان :
این مراسم برای عروس و در روز قبل از عروسی انجام می گیرد . سنگ دوزی كه بر ریو دو پایه قرار دارد و آن را سنگ حنابندان می گویند بر روی آن هفت یا جها جام نقره یا برنخی از حنا پر میكنند وروی آن سكه طلا یا نقره می گذارند و دور آن شمع های رنگی روشن می كنند وبه خانه عروص می برند البته از طرف خانواده داماد حنابندان داماد نیز در برخی مناطق ایران انجام میشود. درصبح روز عروسی درحالی كه ساقدوش های داماد همراهش هستند این مراسم برای وی نیز انجام می شود.
۶) مراسم عروس بران یا عروس كشان .
همراهی كردن عروس تا در خانه داماد را می گویند مردم همسایه روی سرعروس نقل ونبات و میوه های نوبرانه فصل می ریزند تنها در بازار كرمان مراسم داماد كشان بر گذار می شود.
۷) مراسم پا گشا :
این مراسم درخانه داماد برگزار می شود همه فامیل های دوطرف می آیندبرای سر سلامتی وایجاد باب مراوده با خانواده جدید هدایایی نیز می آورند.