سرصفحه
نحوه پیشگیری از حوادث و رعایت نکات ایمنی و بهداشت محیط کار :
علل حوادث
علل حوادث بر چند نوع است و آنها را مىتوان به دو گروه عمده تقسيم نمود:
علل انسانى
بسيارى از مصنفان عوامل انسانى را در ايجاد حادثه مهمتر از عوامل زيستمحيطى بهشمار مىآورند. عوامل انسانى موجب ۸۵ درصد همهٔ حوادث شناخته مىشوند. اين عوامل عبارتند از:
۱. عوامل بدنى کارگر: ممکن است توانايى بدنى کارگر براى انجام کار مورد نياز کافى نباشد، مثلاً تيزبيني، يا ميزان شنوايى او ممکن است ناقص باشد.
۲. عوامل فيزيولوژيک:
– جنس: مطالعات نشان داده که زنان در مشاغل قابل مقايسه بسيار کمتر از مردان حادثه مىآفرينند، در يک بررسى که در کلکتهٔ هندوستان انجام شده اين نسبت در حوادث گزارش شده پنج به بيست و چهار بوده است.
– سن: هر چه شخص جوانتر باشد بيش از ديگران در ايجاد حادثه دخيل است. سنين خيلى بالا هم دوباره مستعد به ايجاد حادثه مىشوند.
– زمان: در آغاز روز حوادث کمتر هستند و با افزايش خستگى کارگران حوادث هم افزايش مىيابند.
– تجربه: نزديک به پنجاه درصد کارگرانى که ايجاد حادثه کردهاند در شش ماه اول اشتغال، بيست و سه درصد در شش ماه دوم بودهاند و تنها سه درصد در ششماهههاى بعد در بعضى صنايع بودهاند و از اينرو تجربه در بروز حادثه يک عامل مهم بهشمار مىرود.
– ساعات کار: هرگاه ميزان ساعات کار روزانه يا هفتگى افزايش يابد بروز حادثه هم افزايش مىيابد.
۳. عوامل روانشناختي: اين عوامل عبارتند از عوامل روانى مؤثر در ايجاد حادثه توسط شخص، شامل بىدقتي، بىتوجهي، غرور زياد، کندى کار مغز، ناداني، بىتجربگي، فشار عاطفى استعداد ايجاد حادثه بهنظر مىآيد که عوامل روانشناختى از عوامل فيزيولوژيک مهمتر باشند.
علل زيستمحيطى
از علل زيستمحيطى مؤثر در بروز حادثه مىتوان عوامل ذيل را نام برد: گرما، کمبودن روشنايي، رطوبت، سروصدا، و نامطمئن بودن ماشينها، عللى که مستقيم به خرابى ماشينها مربوط مىشوند ده تا بيست درصد همهٔ حوادث هستند.
پيشگيرى
پيشگيرى از حادثه يک موضوع جالب است. مطالعات نشان داده که نود و هشت درصد حوادث را مىتوان پيشگيرى نمود. اصول پيشگيرى عبارتند از:
۱. معاينهٔ قبل از بهکار گماردن به اندازهٔ کافى
۲. آموزش شغلى کافى
۳. آموزش مداوم
۴. اطمينان از بىخطر بودن محيط کار
۵. تأسيس بخش ايمنى در سازمان يا مهندسى ايمنى صلاحيتدار
۶. بررسىهاى دورهاى براى يافتن خطرات
۷. گزارشدهى دقيق و نگاهدارى گزارشها و نوشتهها.
بهداشت روانی محیط كار
دنیای امروز استرس های مختلفی دارد كه بعضی از این استرس ها مختص محیط كار است.
نزاع با یك همكار، محروم شدن از پاداش، دیر رسیدن به سر كار و فشار هیأت مدیره یا رؤسای سازمان به مدیر را می توان نمونه هایی از استرس های محیط كار نامید. مدیران برای این كه بهداشت روانی محیط كار را تأمین كنند باید با مفاهیم اساسی بهداشت روانی آشنا شوند. مدیران باید توجه داشته باشند كه مدیریت اثربخش نیز بدون توجه و اعتماد به سلامت روانی كاركنان حاصل نمی شود و برای رسیدن به این مهم باید اصول بهداشت روانی در سازمان را رعایت نمایند.مطلب ذیل به موضوع فوق می پردازد.
اصول بهداشت روانی در سازمان
۱- ایجاد جو صمیمیت، همدلی، صداقت، همكاری و احترام متقابل در میان كاركنان سازمان.
۲- پرهیز از اعمال روش های مبتنی بر زور و اجبار در محیط سازمان.
۳- شناسایی استعدادهای بالقوه كاركنان تحت نظارت سازمان و فراهم ساختن رشد و شكوفایی این استعداد در حد توان و امكانات سازمان.
۴- پرهیز از قضاوت های كوركورانه و مبتنی بر پیشداوری در مورد كار و رفتار كاركنان سازمان.استرس و نگرانی های افراد نسبت به كار، خانواده و نگرانی های مادران كارمند نسبت به وضع كودكان خود، وضع اقتصادی، انتظارات سازمان از كارمندان و… همگی سبب می شود كه فرد از لحظه بیداری بامداد تا هنگام آرمیدن شامگاه همواره دچار هیجان ها، تنش ها، نگرانیها و امیدهای گوناگونی باشد كه گاه با ظرفیت بدنی، عصبی و روانی وی متناسب نیست و افراد و سازمان را دچار مشكل می كند.اگر سازمان به سطح تولید مناسب برسد اما كاركنان سازمان افراد عصبی، افسرده، ناراحت و پرخاشگر در انتظار فرصتی تا پریشانیهای روانی خود را با كم كاری، ترور شخصیت یكدیگر، غیبت، شایعه پراكنی و ایجاد سوانح و حوادث و به شیوه ای مخرب نشان دهند در این صورت آیا می توان چنین جامعه ای را سالم یا موفق دانست؟ شكی نیست كه پاسخ به این سؤال منفی است بنابر این می توان گفت نقش و وظیفه دیگر هر مدیر لایق، دورنگر و كاردان، تأمین بهداشت روانی كاركنان سازمان است.
بهداشت روانی به سه قسمت تعریف می شود:
۱- نگرانی های مربوط به خود، ۲- نگرش های مربوط به دیگران، ۳- نگرشهای مربوط به زندگی.
نشانه هایی وجود دارد كه ما را از دشواریهای روانی، به ویژه در خود فرو رفتن، پرخاشگری، خودمداری، بی اعتمادی شدید، احساس ناتوانی و وابستگی مطلع سازد. به علاوه برای داشتن بهداشت روانی خوب شرایطی وجود دارد كه عبارتند از: روبه رو شدن با واقعیت، كم توقع بودن، دشمنی نكردن با دیگران و كمك رسانی به مردم.
تعریف بهداشت روانی در محیط كار
بهداشت روانی در محیط كار یعنی مقاومت در مقابل پیدایش پریشانیهای روانی و اختلالات رفتاری در كاركنان سازمان و سالم سازی فضای روانی كار به نحوی كه هدف های چندگانه زیر تأمین شود:
۱- هیچ یك از كاركنان سازمان به دلیل عوامل موجود در سازمان گرفتار اختلال روانی نشوند.
۲- هر یك از كاركنان از اینكه در سازمان محل كار خود به فعالیت اشتغال دارند احساس رضایت كنند و علاقه مند به ادامه كار در آن سازمان باشند.
۳- هر یك از كاركنان سازمان نسبت به خود، رؤسا، همكاران خود و به طور كلی نسبت به جهان اطراف خود و خصوصاً نسبت به جایگاه خود در سازمان احساس مثبتی داشته باشند.
۴- همه كاركنان سازمان قادر به ایجاد روابط مطلوب با محیط كار و عوامل موجود در آن باشند.
اصول بهداشت روانی در سازمان
۱- ایجاد شرایطی كه كاركنان سازمان با اعتقاد قلبی و با صمیمیت برای خود و همكاران خویش احترام قائل باشند.
۲- پرهیز از اعمال روشهای مبتنی بر زور و اجبار در محیط كار
۳- شناسایی استعدادهای بالقوه كاركنان تحت نظارت و سپس فراهم ساختن شرایط لازم برای رشد و شكوفایی این استعداد توسط مدیران سازمان.
۴- شناسایی دلایل واقعی كم كاری، غیبت از كار، بی حوصلگی و بی علاقگی به كار، كم توجهی و بی دقتی كاركنان توسط مدیر و پرهیز از قضاوتهای كوركورانه و مبتنی بر پیش داوری نسبت به اساس رفتار انسان.
۵- آشنا ساختن كاركنان با واقعیت های محیط كار و حذف آن دسته از معیارها و عوامل سازمانی كه از لحاظ اخلاقی، انسانی و فرهنگ سازمانی صحیح تلقی نمی شود. بنابر این مدیران باید تلاش كنند تا محیط كار برای كاركنان اضطراب آور نباشد و كارمندان احساس امنیت شغلی كنند و با شادی و نشاط و شوق و انگیزه به دور از هر گونه خشم و درگیری بیهوده به وظایف خود عمل نمایند.
عوامل تشكیل دهنده محیط كار
۱- عوامل فیزیكی، در این بخش جنبه های فیزیكی محیط كار مورد بحث قرار نمی گیرد. ۲- عوامل انسانی
الف- شخصیت و رفتار در سازمان: شخصیت از عناصر متعددی تشكیل می شود كه رفتارهای انسانی محصول شخصیت انسان است و صفات شخصیتی بر رفتار اثر می گذارد.
در این جا صفاتی كه رفتار سازمانی را تحت تأثیر می گذارد عبارتند از:
۱- عزت نفس: عزت نفس یعنی نظر شخص درباره خود، این نظر از طریق ارزشیابی هر شخصی از رفتارها، ظاهر، هوش، موقعیت اجتماعی خود و از طریق ارزشیابی دیگران از خود در او رشد می یابد و بر نوع كار نیز اثر دارد .مثلاً كسی كه عزت نفس بالایی دارد، در كار زیاد خطر می كند و به دنبال كارهای سطح بالا می رود و كارهایی را جستجو می كند كه نیاز به رقابت های زیادی دارد. به انتقاد، حساسیت زیادی نشان می دهد و هدف های زیادی دارد و برای رسیدن به آنها تلاش های طاقت فرسا انجام می دهد. بنابر این یك مدیر سازمان باید برای كاركنان خود رقابت هایی به وجود آورد كه آنها بتوانند موفقیت هایی به دست آورند و از این طریق عزت نفس خود را رشد دهند و احساس نمایند برای كارهای بالاتر شایستگی دارند.
اصول پیشگیری از حملات قلبی
انتخاب غذاهای سالم در سلامت این افراد بسیار مهم است. باید رژیمی را برای خود درنظر بگیرید كه بتوانید بهطور روزمره از آن استفاده كنید، مثلا شما باید نمك غذای خود را محدود كنید و از غذاهای كمچرب استفاده كنید.
انتخاب غذاهای سالم در سلامت این افراد بسیار مهم است. باید رژیمی را برای خود درنظر بگیرید كه بتوانید بهطور روزمره از آن استفاده كنید، مثلا شما باید نمك غذای خود را محدود كنید و از غذاهای كمچرب استفاده كنید.
اگر شما پیش از این سابقه حمله قلبی داشتهاید، بهتر است یاد بگیرید كه چگونه از بروز حملات قلبی در آینده جلوگیری كنید. برای شروع بهتر است از بعضی موارد درمانی و وضعیت جسمانی خود آگاهی داشته باشید و سوالاتی از تیم و متخصصان مسوول درمان بیماری خود بپرسید. موارد كلیدی كه شما باید بدانید عبارتند از:
▪ ورزش:
بعضی از بیمارانی كه حمله قلبی داشتهاند از اینكه یك زندگی فعال داشته باشند، میترسند. این افراد از اینكه در نتیجه فعالیت دچار حمله قلبی مجدد شوند، به شدت واهمه دارند اما واقعیت این است كه این افراد با تایید پزشك میتوانند با ورزش به شدت به سلامت خود كمك كنند. چون ورزش موجب افزایش انرژی، كاهش فشارخون و تقویت عضلات آنها میشود. همچنین استرس افراد را كم كرده و اعتماد به نفس آنها را بالا میبرد. پس از پزشك خود درباره وضعیت جسمانی خود و امكان انجام ورزش سوال كنید.
رژیم غذایی:
انتخاب غذاهای سالم در سلامت این افراد بسیار مهم است. باید رژیمی را برای خود درنظر بگیرید كه بتوانید بهطور روزمره از آن استفاده كنید، مثلا شما باید نمك غذای خود را محدود كنید و از غذاهای كمچرب استفاده كنید.
رژیم دارویی:
با راهنمایی یك متخصص قلب میتوانید از داروهای بلوككننده گیرنده بتا استفاده كنید. بنابراین درباره داروهای خود از پزشك سوال كنید و مطمئن شوید داروهای مصرفی شما درست است
. درمان صحیح
با پزشك خود درباره درمان خود صحبت كنید. اگر شما از یك حمله قلبی نجات پیدا كردید باید یكسری از داروها را برای كاهش احتمال حملات بعدی استفاده كنید. در زیر فهرست بعضی از این داروها آمده است.
بلوككنندههای گیرنده بتا:
این داروها موجب كاهش ضربان قلب میشود و پمپاژ قلب هم به وسیله این داروها با نیروی كمتری صورت میگیرد. در نتیجه پمپاژ خون بهوسیله قلب راحتتر صورت میگیرد. همچنین این داروها موجب میشود كه قلب منظم بتپد. بعضی از داروها در این گروه موجب كاهش بروز خطرات بعدی در فردی میشوند كه قبلا سابقه حمله قلبی داشته است.
آسپرین:
آسپرین موجب جلوگیری از عود حمله سكته، دردها و حملات قلبی میشود.
استاتینها:
این داروها در افرادی كه كلسترول یا چربی خون بالا دارند به كار میروند. اگر میزان چربی خون شما از آنچه مورد نظر پزشك است بالاتر باشد این دارو را بخورید. سطح كلسترول در یك بیمار قلبی بستگی به وضعیت او دارد و برای همه افراد یك عدد ثابت نیست. شما میتوانید میزان مناسب آن را در خودتان از پزشكتان جویا شوید.
مهاركنندههای آنزیم ACE:
این داروها از پیشرفت ضعف عضلانی قلب میكاهند زیرا كار قلب را كم میكنند. این داروها موجب گشادشدن بعضی از عروق در بدن میشوند و از فشار اعمال شده بر قلب میكاهند. همچنین از آزادشدن بعضی مواد كه موجب كار سخت قلب میشود جلوگیری میكنند البته این دارو، كاربردهای دیگر هم دارد.
آتشسوزى
در هنگام روبهرو شدن با آتشسوزى سرعت تفکر و روشنبينى براى نجات جان خود و مصدومهاى احتمالي، کاملاً حياتى است. آتش خيلى سريع انتشار مىيابد. بنابراين بلافاصله آتشنشانى و سرويس اورژانس را خبر کنيد و تا آنجا که مىتوانيد اطلاعات کاملى در مورد بروز حادثه به آنها بدهيد. سپس کوشش کنيد که تمام افراد را از ساختمان بيرون ببريد و مطمئن شويد که تمام درها بسته است. بهخاطر داشته باشيد که نبايد کوشش کنيد که آتش را خاموش کنيد. مگر آنکه قبلاً آتشنشانى و اورژانس را خبر کرده باشيد و مطمئن شويد که خود شما در معرض خطر نيستيد.
مبلمانهاى جديد اغلب داراى مواد ترکيبى خاصى هستند که در هنگام سوختن ممکن است دود سمى از خود متصاعد کنند. بنابراين هيچوقت وارد ساختمان آتشگرفته که احتمال دود سمى در آن هست نشويد مگر آنکه مجهز به ماسک تنفس باشيد و به کاربرد آن عادت کرده باشيد. اگر به هر دليلى ناچار شديد که وارد اطاق پر از دود شويد اول مطمئن شويد که خود را به خطر نمىاندازيد و سپس روشى را که در مبحث نجات يک مصدوم از اطاق گفته شده دنبال نمائيد.
اگر در يک ساختمان آتشگرفته گير افتاديد بهترين کار اين است که به اطاقى که داراى پنجره است پناه ببريد و در را ببنديد. يک پتو يا فرش يا مانند آن را کيپ زير در بگذاريد تا دود وارد اطاق نشود و از پنجره تقاضاى کمک کنيد.
– توجه:
تمام موارد بالا براى حوادثى که در آن نشت گاز در کار است نيز مصداق دارد.
– نجات يک مصدوم از اطاق پر از دود يا گاز:
۱. بررسى کنيد و مطمئن شويد که خود را به خطر نمىاندازيد.
۲. يک طناب نجات به کمر خود ببنديد و طناب را به دست يکى از حاضرين بدهيد.
۳. بين خود و آن فرد يک سيستم از نشانههاى قراردادى برقرار کنيد تا زمانىکه علامت داديد شما را بکشد. بهترين روش اين است که طناب را بهصورت دائم در حالت کشيده نگهداريد و در هنگام خطر آن را شل کنيد تا فرد متوجه خطر بشود و شما را بکشد.
– توجه:
بستن دستمال تر به دور دهان و بينى باعث محافظت شما در برابر گاز يا دودهاى سمى نخواهد شد.
۴. با چسباندن پشت دست خود به درب اطاق آتش گرفته و قرار دادن دست خود در زير درب (جائى که هوا بيرون مىآيد) حرارت اطاق را بسنجيد. اگر هر کدام داغ بودند وارد نشويد.
۵. اگر داغ نبودند قبل از ورود به اطاق چند نفس عميق بکشيد تا خون شما پر از اکسيژن بشود و سپس با شانه خود از پهلو به درب ضربه بزنيد و آن را باز کنيد و در همين حال صورت خود را برگردانيد. اطاق ممکن است پر از هواى سوختهٔ فشرده باشد که ممکن است هر آن منفجر شود.
اگر دود کاملاً متراکم است کف زمين سينهخيز برويد. چون با توجه به اينکه هواى داغ به بالا مىرود ممکن است لايهاى از هواى تميز کف اطاق وجود داشته باشد.
۶. مصدوم را بگيريد و با توجه به رعايت تمام جنبههاى ايمنى با سرعت هر چه تمامتر او را بکشيد، لباس سوخته را با استفاده از پتو، گليم يا کت خاموش کنيد.
۷. اگر مصدوم هوشيار است کاملاً از او مراقبت کنيد چون ممکن است بر اثر نيمسوز شدن اشياء داخل اطاق گاز منواکسيد کربن در هواى اطاق پراکنده شده باشد و اين امر روى هوشيارى مصدوم بهتدريج تأثير مىگذارد.
۸. اگر تنفس مصدوم قطع شد، تنفس مصنوعى را بلافاصله شروع کنيد.
۹. مصدوم را به بيمارستان برسانيد.
اگر مصدوم در يک پارکينگ بسته که ماشينى با موتور روشن در آن قرار دارد گير افتاده باشد در پارکينگ را باز کنيد تا دود از پارکينگ خارج شده و هواى تازه به اندازه کافى وارد آن شود. نبايد کوشش کنيد که وارد چنين محلهائى شويد مگر آنکه مطمئن شويد که خطرى جان خود شما را تهديد نخواهد کرد.
