داروسازی

سرصفحه

مقدمه :
داروسازی یا فارماکولوژی عبارتست از : مطالعه واکنش متقابل داروها (یا مواد شیمیایی) وموجودات زنده که منجر به ایجاد اثرات زیست‌شناسی این ترکیبات می‌گردد.
فارماکولوژی(pharmacology): عبارتست از مطالعه کنش متقابل مواد شیمیایی با دستگاههای زنده و شامل دو بخش فارماکودینامی و فارماکوکینتیک است.

دارو سازی :
درمان سؤ هاضمه با گیاهان دارویی و داروهای گیاهی :
سؤ هاضمه به صورت دل درد ، نفخ ، اسپاسم ، ترشح كردن معده ، اسهال ، یبوست و یا بد هضم شدن غذا در افراد ظاهر می شود . متأسفانه شمار افراد مبتلا به سؤ هاضمه بسیار زیاد بوده و روز به روز به تعداد آن ها اضافه می شود و در صورتی كه این افراد بخواهند جهت درمان خود از دارو استفاده كنند عوارض مصرف داروهای شیمیایی باعث نگرانی آن ها خواهد بود .
شرایط زندگی ماشینی در سال های اخیر باعث گسترش تعدادی از بیماری ها از جمله سؤ هاضمه شده است . نوع تغذیه ، نوع كار و فعالیت ، كمی استراحت ، كمی تحرك و مشكلات روحی و روانی از عوامل بسیار مؤثر در ایجاد سؤهاضمه هستند .
سؤ هاضمه به صورت دل درد ، نفخ ، اسپاسم ، ترشح كردن معده ، اسهال ، یبوست و یا بد هضم شدن غذا در افراد ظاهر می شود . متأسفانه شمار افراد مبتلا به سؤ هاضمه بسیار زیاد بوده و روز به روز به تعداد آن ها اضافه می شود و در صورتی كه این افراد بخواهند جهت درمان خود از دارو استفاده كنند عوارض مصرف داروهای شیمیایی باعث نگرانی آن ها خواهد بود .
خوشبختانه برای اكثر مشكلات سؤ هاضمه داروهای گیاهی بسیار خوبی وجود دارند كه ضمن اثرات مفید به علت عدم عوارض جانبی می توان آن ها را سالیان دراز مصرف كرد .
●● قبل از توضیح چند نمونه از گیاهان مورد مصرف در سؤ هاضمه
● عواملی كه می توانند در جلوگیری از سؤ هاضمه بسیار مؤثر باشند..
▪ تغذیه :رعایت رژیم غذایی مناسب حاوی مواد متنوع پروتئینی ، چربی ، كربوهیدرات ، میوه و سبزیجات تازه بسیار ضروری است .
وجود الیاف گیاهی كه بیش تر از طریق خوردن میوه و سبزیجات به بدن می رسد در هضم ، جذب و دفع مواد غذایی بسیار مهم است . سبوس گندم در نان های سبوس نگرفته از مهم ترین منابع الیاف گیاهی است . عدم تنوع مواد غذایی به خصوص در طولانی مدت باعث به هم خوردن وضعیت هضم ، جذب و دفع می شود و انواع عوارض سؤ هاضمه را ایجاد می كند . نكته ی مهم در تغذیه خوب ‹‹ تنوع ›› و ‹‹ میزان مصرف ›› غذایی است كه باید به طور مرتب مصرف شود . مصرف فیبرهای گیاهی كه از طریق میوه و سبزیجات به بدن می رسند نه تنها در جلوگیری از سؤ هاضمه نقش دارند بلكه پس از ورود به بدن با جذب آب حجیم شده و باعث سهولت دفع مدفوع می شوند و از توقف طولانی مواد در روده ی بزرگ و در نتیجه از جذب بیش از اندازه ی چربی ، كلسترول و … جلوگیری می كنند ، همین طور در جذب و دفع مواد تعادل برقرار می سازند و در نتیجه بسیاری از مشكلات و از جمله چاقی كاهش می یابد . هم چنین فیبرهای گیاهی می توانند با این عمل ا زیبوست كه خود عامل مشكلات متعددی است جلوگیری كنند .
▪ تحرك :تحرك و ورزش از عوامل بسیار مهم برای سلامتی انسان به خصوص در جلوگیری از سؤ هاضمه است . تحرك و ورزش باید به طور منظم انجام شود و پیوسته تداوم داشته باشد . نداشتن تحرك در ایجاد پیوست دخالت دارد . جالب است كه بدانید ، امسال شعار سازمان جهانی بهداشت : ‹‹ تحرك رمز سلامتی ›› است . تحرك و ورزش در كاهش قند خون ، فشار خون ، چربی و كلسترول افرادی كه از این عوامل رنج می برند تأثیر خوبی دارد .
▪ عوامل روحی ، روانی: با توجه به این كه وظیفه ی همه ی اعضای بدن ، تحت تأثیر فرمان های اعصاب است ، استرس ، دلهره ، تشویش ، نوع كار و خلاصه عوامل اطراف زندگی شخص می توانند از طریق مختل كردن كار معده و روده ، عمل هضم جذب و دفع را مختل كرده و مشكلات مربوط به سؤ هاضمه را ایجاد كند ، لذا باید از عوامل استرس زا دوری كرد و كوشید تا آرامش حفظ شود . هم چنین استراحت و خواب از عواملی هستند كه به آرامش كمك كرده و در سلامت انسان دخالت مستقیم دارند .
عوامل ذكر شده جهت سلامتی و به خصوص جلوگیری از سؤ هاضمه در درجه ی اول اهمیت قرار دارند ولی در صورتی كه با توجه به رعایت آن ها ، باز هم عوارض سؤهاضمه وجود داشته باشند می توان از داروهای گیاهی در بسیاری از موارد كمك گرفت .
▪ دارو درمانی :از گذشته های دور گیاهان اسانس دار جهت تهیه ی ادویه جات به عنوان افزودنی به غذاها ، از اهمیت خاصی برخوردار بوده است . مطالعات جدید نشان می دهد كه ادویه جات ( مخلوط گیاهان اسانس دار ) مانند داروها ، در سلامتی و تنظیم بسیاری از اعمال بدن مانند تحریك برای هضم ، جذب و یا دفع ، یا تقویت معده و اشتهاآوری تأثیر بسزایی دارند . امروزه بیش از بیست اثر فیزیولوژیك و فارماكولوژیك از اسانس ها به اثبات رسیده است . مهم ترین این آثار عبارت اند از اثرات ضد نفخ ، ضد درد ، ضد اسپاسم ، ضد میكروب ، ضد قارچ ، محرك ، ضد انگل و موارد دیگر .
هم چنین آروماتراپی ( AROMATHERAPY ) یا رایحه درمانی كه برای تسكین و یا درمان بیماری ها از قدیم مورد استفاده بوده در سال های اخیر دوباره مورد توجه و كاربرد قرار گرفته است . یكی از كاربردهای رایحه درمانی ، در دفع مشكلات سوء هاضمه است .
گیاهانی از جمله نعنا، گشنیز، بادرنجبویه ، زیره ،رازیانه ، شوید ، جعفری و…. از سبزی های خوراكی مشهوری هستند كه سالیان دراز به عنوان گیاهان دارویی ضد درد ، ضد نفخ ، ضد اسپاسم ، اشتها آور، مقوی معده ومحرك مورد استفاده قرارگرفته اند درسال های اخیر واز زمان انقلاب صنعتی دراروپا به بعد ، این گیاهان به صورت فرآورده های دارویی به بازار عرضه شده اند . درادامه ی مقاله به سه نمونه از این گیاهان كه بیش تر در فرآورده های دارویی مصرف می شوند اشاره می شوند .
● داروهای گیاهی برای درمان سوء هاضمه
▪ نعنا : گیاهی است علفی كه به نام MENTHA درجهان مشهور است . از این گیاه بیش از ۳۰ گونه درجهان وجود دارد كه اكثر آن ها به عنوان سبزی خوراكی مصرف دارند . باوجودی كه همه نعنا را می شناسند ولی اطلاعات علمی افراد درباره ی آن بسیار كم است . باید دانست كه از بین همه ی گونه های نعنا فقط چند گونه از نظردارویی نعنا كه بیش تر از همه درصنعت دارسازی مورد مصرف است MENTHA PIPERITA وMENTHA SPICATA هستند اولی به نام PEPPEMINT و دومی به نام SPERMINT مشهور است .
گیاه نعنا از خانواده ی LABIATAE (نعنا ) است . اسانس گونه های دارویی نعنا به علت داشتن تركیباتی از جمله CARVONE وMENTHOL یكی ازپرمصرف ترین اسانس ها است .هم چنین در بین اسانس های مورد مصرف درمحصولات بهداشتی به خصوص درخمیردندان ها دارای مقام اول است .به طور كام كلی نعنا واسانس آن دارای خواص ضددرد ، ضد نفخ ، ضد اسپاسم ، محرك معده ، اشتها آور ، خوش بو كننده وضد میكروب است . درسال های اخیر گذشته از داروهای خواركی نعنا داروهاهی موضعی از آن تهیه شده است كه جهت دردهای سطحی دست ، پا ، كمر دردهای ماهیچه ای مصرف می شود . محصولات دیگر اسانس نعنا به عنوان ضد احتقان بینی درسرما خوردگی ها ست كه باعث بازشدن بینی و راحت نفس كشیدن می شود .
▪ گشنیز : گیاهی است كه بانام علمی CORIANDER SATIVUM از خانواده ی جعفری . قسمت مورد استفاده ی آن برگ ومیوه های آن است . برگ گشنیز ، بیش تر به حالت تازه ، یكی ازپرمصرف ترین سبزیجات است . میوه ی گشنیز یكی از مهم ترین منابع اسانس درصنایع داروسازی وآرایشی بهداشتی است . این میوه دارای اثر ضددرد ، ضد نفخ ، ضد اسپاسم ، مقوی معده ، اشتها آوروضد میكروب است . باتوجه به این كه دراسانس میوه ی گشنیز تركیبات خوشبویی از جمله LINALOOL (لینالول ) وجود دارند ، از آن درصنایع آرایشی ، درتهیه ی مواد معطر به وفور استفاده می شود .
▪ بادرنجبویه : گیاهی است بوته ای به نام علمی MELLISA OFFICNALIS كه به نام ملیس ( MELLIS) درجهان مشهور است . این گیاه كه به طورتقریبی شباهتی به نعنا دارد از همان خانواده ی نعنا (LABIATAE)است . قسمت مورد استفاده ی آن ، برگ ها وشاخه های گلدار آن است . این گیاه دارای اثرات خوب ضددرد ، ضد نفخ واسپاسم ،آرام بخش وتاحدی خواب آور است . بادرنجبویه به علت دارا بودن اسانس دارای بوی مطبوعی است ویكی از پرمصرف ترین گیاهان دارویی است .
باوجودی كه می توان از هركدام از گیاهان فوق به طور جداگانه استفاده كرد ولی اكثر كارخانجات ترجیح می دهند كه برای اثرات سریع تر وقوی تر از فرمولاسیون دویاسه گیاه با هم استفاده كنند . یكی از داروهایی كه از فرمولاسیون مخلوط سه گیاه فوق تهیه شده است قطره ی كارمنیت ( CARMINT ) است كه از عصاره ی برگ نعنا و بادرنجبویه و میوه های گشنیز فرموله شده است . این قطره به علت دارا بودن سه عصاره و اسانس گیاهان مربوط به خود ، دارای اثر ایده آل ضد درد ، ضد نفخ و ضد اسپاسم است .
با توجه به خوراكی بودن گیاهان به كار برده شده ، این قطره می تواند برای تمام افراد از نوزادان گرفته تا افراد مسن مورد استفاده قرارگیرد . فقط میزان مصرف در هر مورد متفاوت بوده و طبق راهنمای داروست . قطره كارمینت با هیچ دارو و غذایی دارای تداخل نبوده و می توان آن را در هر شرایط سنی و جنسی ای مصرف كرد . با توجه به بی ضرری آن ، در صورت احتیاج می توان در روز چند مرتبه از آن در موارد نفخ ، درد و اسپاسم استفاده كرد . هم چنین می توان در صورت سؤ هاضمه ی دائمی آن را سالیان دراز مصرف كرد .
برای راهنمایی بیش تر مصرف كنندگان ، باید گفت ، هستند افرادی كه به طور مداوم با خوردن هر وعده غذا ، معده ی آن ها ناراحت شده و احساس سنگینی ، درد ، نفخ ، و یا اسپاسم می كنند كه در این صورت باید قطره ی كارمینت را با هر وعده ی غذا و با شروع غذا خوردن استفاده كنند . افراد دیگری هستند كه نمی دانند چه موقع احساس ناراحتی خواهند كرد و گاهی دچار نفخ ، درد و اسپاسم می شوند ، در این مورد هر گاه احساس ناراحتی پیش آید می توان از قطره استفاده كرد كه در این صورت پس از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه اثر دارو كامل شده و فرد احساس راحتی می كند . در حقیقت كارمینت دارای دو نوع اثر سریع و مدت دار است .
اثر سریع آن پس از حداكثر بیست دقیقه ظاهر می شود و نفخ و دل درد را از بین می برد و اثر دوم آن كه غیر سریع است تا چند ساعت و یا یك روز دوام داشته و اثر ضد دردی را در كل بدن اعمال می كند . كارمینت هم چنین دارای اثر ایده آلی در مشكلات قبل و حین قاعدگی ( دل درد و نفخ ) بوده و به علت داشتن بادرنجبویه در این گونه موارد دارای اثر آرام بخش است . یك تحقیق كلینیكی دانشگاهی نشان داده است كه قطره ی كارمینت نفخ زنان تازه سزارین شده را در عرض بیست دقیقه مهار كرده و باعث آرامش آن ها شده است .
نكته ی بسیار با اهمیتی كه مورد سؤال بسیاری از افراد است این كه آیا می توان به جای نعنا و یا داروهای موجود ، از عرق نعنا یا عرقیات طبی دیگر برای رفع سؤ هاضمه از جمله نفخ و درد استفاده كرد . باید اضافه كرد در صورتی كه عرق نعنا در شرایط استریل تهیه شده باشد و دارای آلودگی میكروبی و قارچی نبوده و غلظت اسانس موجود در آن كافی باشد مصرف آن بلامانع است ، در مواردی عرقیات موجود در بازار پس از مدتی نگه داری آثار كفك و كدر شدن و رسوب در آن ها دیده می شود كه نشانه ی آلودگی آن هاست .
به طور اساسی محصولات دارویی مایع مانند قطره و شربت ها از نظر آلودگی بسیار حساس هستند به همین دلیل فرآورده هایی كه توسط كارخانجات داروسازی تهیه می شوند استریل بوده و دارای آلودگی یا قارچی نیستند . بنابراین برای اطمینان باید از داروهای ساخته شده توسط كارخانجات داروسازی استفاده كرد و این مسئله به خصوص برای كودكان بسیار اهمیت دارد مگر آن كه از استریل بودن عرقیات طبی مطمئن باشیم .

چگونگی ترکیب داروها برای این که خاصیت درمانی کافی داشته باشند :
خلاصه این مقاله به این شرح است : چگونگی ترکیب داروها برای این که خاصیت درمانی کافی داشته باشند است .باطن و مزاج افراد همان قدر که ظاهر ایشان با هم متفاوت است با هم فرق دارد از رو باید هر دارو متناسب با مزاج افراد ترکیب ودرست شود.
بدانکه خداوند انسان را از طبایع و خلطها (مزاجها) و ارکانی خلق کرده و همه اینها را در هر یک از افراد مردم اما با اختلافی از جهت اندازه و چگونگی آن قرار داده که در آب و هواها و نیز زمانها مختلف متفاوت است. سبب این گوناگی اختلاف در نسبت مبادی عالی و تعلقها و تدبیرها حالات آنها است به همین جهت انسانها در طبیعت و مزاجها خود با یکدیگر متفاوت میباشند، بنا براین اگر مشکلی برای آنها پیش بیاید بنا به این اختلافات عوارض گوناگونی خواهد داشت کما این که دو انسان که از تمام جهات در صفات ظاهری یکسان باشند وجود ندارد به همین منوال هیچ دو انسانی که از تمام جهات باطنی با هم یکسان باشند وجود ندارد. بنابراین در دو نفر بیماری همانندی که از هر جهت شبیه هم باشند نمی توان یافت کرد بلکه یک بیماری نیز در یک نفر در دو وقت مثل هم و مانند دفعه قبل نیست . پس دارویی که در وقتی پزشکی ترکیب کرده برای شخص دیگر و در زمان دیگر به همان اندازه سودمند نیست. بلکه لازم است در هر زمان و برای هر شخص دارویی ویژه آن بیمار ( بر اساس مزاج و …) ترکیب شود.
از این رو پزشکی دارویی خاص را برای بیماری تجویز کرده و آن دارو نیز بسیار مفید افتاده ولی همان دارو با همان شرایط ترکیب برای بیماری دیگر خیلی مفید نبوده و از این جهت است که مکان بکار بردن داروها تفاوت دارد و در جایی مفید واقع میشود و در جایی نه. پس روشن میگردد که نسخه هایی که در کتب طبی و داروسازی وجود دارد فایده ی چندانی ندارد الا انکه اشخاصی که دانش متوسطی دارند از آن دستورات پیروی کنند و از آنها آگاهی یابند و آنها که دانش بیشتری دارند از آنها آگاهی یابند و بنا به زمان و مکان و بیمار و … در آنها تغییر دهند و بعد انها را ترکیب کنند.
این مسئله نیز بسیار مهم است که ترکیب دارو کار بسیار ظریفی است و شناختن گیاهان و مفردات برای ترکیب دارو کافی نیست چه بسا این که چند گیاه که به تنهایی هر یک شفا باشد ولی بعد از ترکیب خواص انها تغییر کرده و تبدیل به سم شوند و این مطلب از دید هیچ کس پوشیده نیست. بنابراین ارزش مطالب راجع به داروهایی که پیش از این ترکیب و از نظر حصول اطمینان دارو آزمایش شده بسیار زیاد است ولی پزشک باید بنا به نیاز باید در ترکیب آن دارو چیزی کم و یا زیاد کند و آنرا پس از ازمایش برای بیمار خاص با بیماری خاص تجویز کند. اینک به مواردی که باید در ترکیب دارو در نظر داشت را میپردازیم :
بیماری یا بسیط است یا مرکب ، مخصوص به یک اندام است یا چند عضو ، اندامهایی که بیمارند ، نیرومند اند یا ضعیف ، بیماری موافق زمان و مکان ، سن و مزاج بیمار است مثلا بیماری مرحقه در تابستان و گرمسیر و نزد جوانها و نیز صفرایی ها یا با همه انها و یا تعدادی از انها مخالف است. وظیفه پزشک این است که به تمام این موارد توجه کند و به همین دلیل اگر داروی را که برای بیماری یک اندام برگزیده باید به اندازه همان اندام باشد نه بیشتر و نه کمتر ، اگر اندام کم نیرو باشد به آن چیزی اضافه کند که قدرت اندام را زیاد کند اگر دارو برای اندامی زیانی داشته باشد باید چیزی به آن بیفزاید که آن عارضه را برطرف کند، اگر بیمار کم توان و ضعیف یا کم سن و سال باشد خوراک دارو را برای او به اندازه حد اقل خوراک دارو و اگر نیروی متعادلی داشته باشد باید خوراک دارو به اندازه خوراک واقعی در نسخه باشد ولی اگر بیمار از نظر جسته و قدرت نسبت به افراد عادی برتری داشت باید خوراک دارو بیش از اندازه خوراک در نسخه اصلی تجویز شود اگر بیماری ترکیبی از چند درد باشد باید داروهای مفید برای آن دردها را نیز به دارو بیافزاید و نیز باید دقت کند که داروها با هم اختلافی نداشته باشند و نیز دقت کند که ممکن است دارویی که برای یک بیماری خوب است ممکن است همان گیاه برای بیماری دیگز مضر باشد پس باید از گیاه مشابه ای دیگر برای درمان بیماری در ترکیب استفاده کند. و طبیب باید برای هر بیماری گیاه مخصوص به آن را استفاده کند مثلا هر صفرا بری برای هر صفرایی مفید نیست و به همین منوال برای هر خلطی و مرضی باید گیاه مخصوص آن را بکار برد مثلا صفرای مغز با فلان گیاه زایل میشود ولی اگر صفرا در معده یا کبد یا … باشد باید گیاهی دیگر بکار برد گاهی این اشتباه ممکن برای افراد پیش اید که گاه از تاثیر دارو کم میشود و گاه بی تاثیر میشود و گاه ممکن است که بیماری را قوی کند .برای ریشه کن کردن بیماری باید ترتیب انچه برای درمان بیماری مفید است را بکار برد یعنی اول باید از باز کننده ها استفاده کرد و بعد باید منضج و سپس مسهل یا ادرار آورها را تجویز کرد و بعد به گرفتن خون و پس از آن به ضعیف کردن ماده بیماری و خارج کردن آن از بدن بیمار باید پرداخت.
آشکار است که قوام و پایداری هر شئ به چیزی است که هویت آن شئ به آن بستگی دارد است و اگر در آن چیز تغییری رخ دهد آن شئ دیگر آن شئ اول نیست مثلا اگر از عدد نه یکی کم کنی هشت است و اگر یکی بر آن بیفزایی ده میشود و بنا بر این هر چیز تا وقتی خودش است که تغییری در آن روی نداده باشد و چون در این جهان بر هر چیز مرکبی اضداد مختلفی وارد میشود و هر چیزی جنس خود را تقویت میکندو انچه را که مخالف اوست تضعیف میکند ، یک شئ مرکب ،بر حسب چیزی که بر آن وارد میشود ، مورد دگرکونی قرار میگیرد و دیگر آن شئ آن کاری که برای آن کار ساخته شده است را نمیتواند به درستی انجام دهد بلکه اثار تازه ای از آن سر میزند که پیش از آن (آن سبب) نبوده و این را عارضه مینامیم مثلا چشم برای دیدن خلق شده و قوام و سلامتی چشم در شرایطی است که خدا آن را خلق کرده ،اما اگر خاشاکی به چشم وارد شود و آن را بیازارد ، بیمار میگردد و مثلا در اثر این بیماری قرمز میشود و یا اشک از آن جاری میشود که اینها اثر آن آزار هستند و گاه یک مرض سبب پیدایش مرضی دیگر میشود مثلا اشک ریزی چشم ممکن است سبب قرحه در چشم شود و آن نیز ممکن است سبب بیماری دیگری شود و به همین ترتیب نا بسامانی ها تا آنجا که خدا بخواهد ادامه می یابد.پس، از مشاهده عوارض میتوانیم به امراض و از مشاهده امراض میتوانیم به علل آن پی ببریم مثلا بعضی چشم خرابیها که سبب نزله میشود پس معلوم شد که هر مرضی در اثر سببی پیدا میشود و عارضه در پی مرض می آید پس مادامی که مؤثر باقی است اثر آن نیز در ظاهر با آن است.پس واجب است بر کسی که میخواهد معالجه کند ابتدا قطع سبب امراض را کند سپس اگر طبیعت قوی باشد مرض خود به خود بهبود می یابد و نیازی به درمان نیست و همین که مرض قطع شد عارضه ان مرض نیز تمام میشود. بنابراین نباید در چنین هنگامی به درمان اقدام کرد و به این علت است که در اخبار و احادیث بسیاری بزرگان دین فرموده اند که از شتابزدگی برای استفاده از دارو و مراجعه به پزشک اجتناب کنید
حضرت ابی عبدالله میفرمایند : تا وقتی بدنت تاب می آورد از دارو پرهیز کن
از موسی بن جعفر روایت شده : تا وقتی درد، از شما پرهیز میکند، که شما از درمان و پزشکان دوری کنید و این کار مانند ساختمان است که کم آن سبب زیاد میشود
و همچنین از امیرالمئمنین روایت شده است که : تا وقتی مرض با تو مدارا میکند تانیز با مرض مدارا کن
بدانکه هر دارویی که وارد بدن میشود خود تازه واردی است که از جهتی ضعیف است ولی از جهتی قوی است و ممکن است یک بیماری را بهبود بخشد و چه بسا بیماری دیگر را بر انگیزد و بدانکه هیچ دارویی نیست مگر اینکه عارضه ای در پی دارد و هیچ چیز برای بدن سودمند تر از این نیست که از چیزی که نیازمند ان نیست دوری کند. پس در مرحله اول باید سبب بیماری را قطع کرد و بعد طبیعت را به حال خود وا گذارد که خود به حول و قوه الهی بیماری را درمان کند اما در آن هنگام که بیماری و طبیعت انسان در نیرو با هم مساوی باشند و یا اینکه بیماری قوی تر باشد باید به معالجه پرداخت و تاخیر و کوتاهی روا نیست و این صورت همان است که منظور نظر حضرت ابی جعفر است که از ایشان فرمودند : حضرت مسیح علیه السلام میفرمایند که اگر کسی درمان مجروحی را ترک کند با کسی که شخص را مجروخ کرده شریک است .
در کتاب فصول از مکارم نقل شده که تا وقتی بدنت درد را تحمل میکند از دارو پرهیز کن و اگر تحمل نکرد دارو را بکار ببر و در حدیث قدسی خدا میفرماید که : تو را شفا نمی دهیم مگر اینکه معالجه کنی و شفا از من است. و نیز از حضرت ابوجعفر علیه السلام روایت شده که از ایشان پرسیدند که ایا مداوا جایز است ؟ و ایشان فرمودند : بله خداوند در دارو برکت ، شفا و خیر زیاد قرار داده و مرد وظیفه اش استفاده از دارو است و هیچ مانعی در این باره نیست. اخبار بسیاری در این باره روایت شده ، منظور از این که گفته شده که بیماری باید غلبه کند، این نیست که آدمی را بستری کند بلکه مقصود این است که در آن هنگام که مرضی مداوم شد و به انسان ازار رسانید و طبیعت او در مدت معقولی از عهده دفع مرض بر نیامد میگوییم که مرض غالب شده و باید انرا درمان کنند چه بسا اگر مرض طول کشد بدن را ازرده و ضعیف میکند و باید به سرعت به درمان بپردازند تا ناتوانی بدن بدان سرحد نرسد که از استفاده دارو باز ماند و دارو دیگر در آن اثر نکند و از درمان هم نباید تا هنگامی که امیدی بر بهبودی هست دست باز دارند . گاهی هم باید به تقویت بدن برسند تا سبب در آن کارگر نیفتد،چه گاه زدودن سبب ، مثل هنگام ابتلا به بیماری وبا و امثال آن ممکن نیست و در همان حال باید به درمان هم پرداخت ولو اینکه سبب اصلی هم موجود باشد و این حالت از دشوار ترین حالات معالجه است در چنین حالتی باید کاملا به تقویت بدن رو کنند تا آنکه خود بتواند با سبب مرضش برابری کند. در هنگام درمان پس از قطع سبب باید پیش از مداوای بیماری از عوارض آن جلو گیری کنند یا اینکه عارضه را از یک عضو مهم و حساس به عضو قوی که کمتر حساس است متوجه کنند تا عصو مهم محفوظ بماند و بعد به درمان برسند، یا اینکه ممکمن است عوارضی که در یک عضو اشکار است سبب بیماری دراندامی دیگر باشد که در این هنگام باید عوارض را به جایی متوجه کنند که سبب مرض دیگر نباشد و بعد به مداوا بپردازند پس از قطع سبب باید عضو را تخدیر و حسش را کم کنندتا اینکه در مقابل درد تاب بیاورد و بعد به قطع ریشه مرض باید اقدام کرد.
و بدانکه همینکه از ناچاری به استعمال دارویی پرداختند حتی المکان باید بقدر ضرورت آن دارو را بکار برند و مثلا تا معالجه با غذاهای دارویی ممکن است به آن بپردازند و اگر نه از داروهای غذایی استفاده شود و اگر نشد داروهای کم جزءتر و مفردات را بکار برند و اگر باز هم نشد داروهای پرجزء تر استفاده کند و باز هم حد الامکان باید از داروهای ضعیفتر استعمال کنند مثلا تا ممکن است مسهل و یا ملیّن ضعیفتر بخورند و مسهل قویتر را نخورند و مسهل را نیز بدون خوردن منضج (دارو یا غذایی که قبل از مسهل برای آماده کردن مزاج مصرف میشود) نخورند کگر آنکه فرصت کافی نباشد و بهتر است از داروهایی که تا به حال امتحان شده استفاده شود و بهتر است از داروهایی که ساده اند و بیشتر در دسترسند باشد.