سرصفحه
آداب و رسوم گیلان
گستردگى رسوم و خصلت‌هاى فرهنگى گيلانيان با توجه به تعدد قومى و گوناگونى لهجه‌ها به حدى است که حتى آشنايى مختصر آن در اين مختصر نمى‌گنجد. بعضى از آداب و آيين‌هاى مردمى گيلان به مرور در همهمه زندگى شهرى رو به فراموشى و برخى ديگر کم‌رنگ شده است. اينک شرح مختصر و موجز برخى از اين آداب و رسوم خواهد آمد:
ورزشها، بازیها
نوروز
ازدواج
ختنه‌سوران
عزاداری ماه محرم
عروسی گُولِی
ورزشها، بازیها
آب‌بازی (آب‌پاشان، آبریزان، تیرماسیزه)
بندبازی (لافندبازی)
ورزا جنگ
چاه نخجیر
آینه تکم
کُشتی گیله مردی
چوگان بازی
آب‌بازى (آب‌پاشان، آبريزان، تيرماسيزه)
از مراسم متداول گيلان در گذشته، آب‌بازى بود که امروزه کمتر اثرى از آن مى‌توان يافت. اين جشن در شرق گيلان و غرب مازندران به ”تيرماسيزه“ به معنى سيزدهم ماه تير مشهور شده و احتمالاً همان تيرگان است. در فرهنگ ايران پيش از اسلام روز سيزدهم هر ماه، تير نام داشت و روز تير از تيرماه را جشن مى‌گرفتند. اين مراسم به ”آبريزان“ يا ”آب‌پاشان“ نيز معروف بود. جشن آبريزان تا عهد شاه عباس در طبرستان و گيلان بر قرار بود و سپس به تدريج از ياد رفت.
کتاب ”عالم‌آراى“ عباسى با توجه به اين که در تقويم ديلمى سال ۳۶۰ روز بود و ۵ روز آخر به حساب مى‌آمد، مراسم آبريزان را با محاسبهٔ ايام ”خمسهٔ مسترقه“ يعنى همان ۵ روز آخر سال و افزودن آن پس از پايان سه ماه بهار، در روز۱۳ ماه تير محاسبه مى‌نمايد و مى‌افزايد: ”در ميان عجم يعنى ايرانيان، اين روز به روز آب‌پاشان معروف است. در اين مراسم بزرگ و کوچک، مذکر و مؤنث به کنار دريا مى‌رفتند آب‌بازى مى‌کردند و به طرب و خرمى مى‌پرداختند و به راستى مراسمى تماشايى به وجود مى‌آمد“. اين رسم در بعضى از نقاط کشور مانند يزد، کرمان و اصفهان نيز معمول بود و در ۱۳ تير ماه هر سال مردان و زنان در حالى که هر يک ظرفى همراه داشتند، به کنار رودخانه مى‌رفتند و به سر و روى يکديگر آب مى‌پاشيدند.
زکريا قزوينى نويسندهٔ کتاب ”عجايب‌المخلوقات“ نيز از جشنى به نام ”آب‌پاشان“ ياد کرده و انگيزه آن را به قحطى شديد و توسل فيروز (جد انوشيروان) به خداوند و دعاى او براى باريدن باران و رفع قحطى و گرسنگى نسبت داده است. در اين باره آمده که مردم در اين روز به تبرک باران، از شدت شادى به يکديگر آب مى‌ريختند و اين کار از آن زمان متداول شد.
از مراسم ديگر اين روز فال‌گيرى و ”لال شوش‌‌زنى“ است. در اين مورد، بزرگ خاندان بر بدن اهل خانه و دام‌ها و نيز به در و ديوار و همه چيز چوب مى‌زد و خاموشى اهل خانه در برابر ضربات ترکه چوب، به باور آنها باعث برکت و رونق اقتصادى و معيشتى آنان مىشد.
آينه تکم
يکى ديگر از مراسم قبل از سال نو، اجراى يک نمايش عروسکى به نام ”آينه تکم“ است که در نواحى غربى استان گيلان انجام مىشد. ”تکم‌چى‌ها“ از آذربايجان به نقاط هشتپر و حتى انزلى و رشت مى‌آمدند و پيام‌آور رسيدن سال نو و نوروز مى‌شدند.
”تکم“ عروسکى به شکل بز بود که به دسته‌اى متصل مىشد و آن را با پارچه‌ها و منجوق‌هاى رنگى و پر مى‌آراستند و با بالا و پايين بردن دسته‌اى که از ميان چوبى سوراخ‌دار مى‌گذشت، آن را به حرکت و جنبش وا مى‌داشتند. در کنار اين نمايش با صداى دو چوب که به هم مى‌خورد و آهنگى شاد را تداعى مى‌کرد، تکم‌چى‌ها ترانه‌هايى خوش آهنگ مى‌خواندند.
بندبازى (لافندبازى)
از نمايش‌هاى سنتى گيلان که بيشتر در جشن‌هايى مثل عروسى، عيد نوروز و يا در بازارهاى هفتگى اجرا مىشد، بندبازى است. در گيلان به آن ”لافندبازى“ نيز گفته مى‌شود و مانند همان بندبازى در سيرک است. نمايش بر روى طنابى که از روى دو ميله فلزى و چوبى محکم و ضربدرى شکل گذشته و در دو طرف مهار شده، انجام مى‌شود. اصلى‌ترين فرد نمايش ”پهلوان“ نام دارد که بر روى طناب‌ها با پاى برهنه راه مى‌رود و براى تعادل خود چوبى بزرگ به نام لنگر در دست مى‌گيرد. پهلوان با ايستادن داخل تشت و يا قابلمه بر روى طناب راه مى‌رود. گاه با دوچرخه‌اى که لاستيک آن را برداشته‌اند فواصل دو تير را مى‌پيمايد. قرار دادن صندلى داخل يک سينى و نشستن روى صندلى و حفظ تعادل در همان حالت، از جمله عمليات دشوار اين افراد است. در پايين طناب شخصى که لباس مسخره‌اى پوشيده و به ”يالانچى پهلوان“ مشهور است با لودگى و مسخرگى به تقليد از پهلوان مى‌پردازد. نقاره‌چى و سرناچى نيز با نواختن آهنگ، تماشاگران را در فضاى شاد اين نمايش سهيم مى‌سازند.
کُشتى گيله مردى
اين کشتى که امروزه همچنان پاى برجاست، يادگار صلابت و دلاورى مردم اين خطه است. کشتى ”گيله مردى“ ريشه در تاريخ دارد. ”مقدسى“ در قرن چهارم هجرى از اين کشتى ياد کرده است. ”ظهيرالدين مرعشى“ در مورد آن مى‌گويد رسم مردم ديلم است که جوانان روغن بر خود بمالند و پس از استراحت و خوراک کافى و لذيذ از گوشت، روغن، عسل و … زور آنها زياد شده و قدرت مى‌يابند که با فرد ديگرى کشتى بگيرند.
کشتى‌گيران گيله‌مرد مراتب خاصى نظير تنگوله يا نوچه، پهلوان، سرپهلوان يا ميداندار دارند. اين کشتى در محوطه‌اى محصور به نام ”سيمبر“ يا ”سبزه‌ميدان“ برگزار مى‌شود. کشتى گيله‌مردى معمولاً در تابستان و اعياد و عروسى‌ها انجام مى‌شود. کشتى‌گيران که شلوارهايى به نام ”لاسپار“ به پا دارند با بالاتنهٔ لخت، ابتدا به حضار احترام مى‌گذارند و سپس با حرکات نمايشى قدرت خويش را به رخ حريفان مى‌کشانند. اين حرکات نمايشى ”فوزوما“ يا ”فزّومما“ خوانده مى‌شود.
پس از رجزخوانى، حريف با کف زدن به او پاسخ مى‌دهد. نبرد ابتدا با حواله کردن مشت‌ها آغاز مى‌شود. اين بخش در موارد بسيار منجر به مجروح شدن و شکستگى استخوان يکى از طرفين مى‌شود. در اين کشتى هرگاه دست يکى از طرفين با زمين برخورد کند بازنده محسوب مى‌شود. جايزه اين مسابقات به صورت غيرنقدى و شامل پارچه، آينه، پيراهن، گوسفند و گاو و … است. به اين جايزه ”بَرَََم“ مى‌گويند.
ورزا جنگ
از رسوم و نمايش‌هاى ديرين گيلان و بعضى از نقاط ايران، جنگ گاوهاى نر است. در گيلان به آنها ”ورزا“ يا ”ورزو“ گفته مى‌شود.
گاوهاى جنگى معمولاً توسط ملاکين يا روستاييان مرفه نگه‌دارى مى‌شدند و فقط به درد مبارزه و جفت‌گيرى مى‌خوردند. اين گاوها از شاخ‌هاى محکم برخوردارند که وسيله دفاع و حمله آنهاست. کوهان پشت ورزاها به آنها صلابتى مى‌بخشد که هنرمندان سفال‌گر هزاران سال قبل را به الهام و ساخت شمايل سفالى آنان واداشته است. ساخت سفالينه‌هاى قرمز رنگ ملهم از اين گاوهاى نر زورمند از مشخصه‌هاى هنر باستانى گيلان است.
قديمى‌ترين سندى که به چنين نمايشى در گيلان اشاره دارد فرمانى است نوشته بر روى سنگ مرمر قهوه‌اى و به خط نستعليق بر ايوان ورودى مسجد جامع لاهيجان که به دستور ”سلطان حسين صفوي“ نگاشته شده و طى آن اهالى را از ارتکاب اعمال خلاف بازداشته و امر به تأديب و تنبيه خلاف‌کاران کرده است. اين فرمان که تاريخ ۱۱۰۶ هـ.ق را دارد مردم را از کبوترپراني، گرگ‌دوانى و نگه‌دارى گاو و قوچ و ساير حيوانات به منظور جنگ با يکديگر بازداشته و اين اعمال را ممنوع شمرده است.
چوگان بازى
اين بازى که توسط اسب‌سواران انجام مى‌شود اولين بار در زمان عباس صفوى به هنگامى که لاهيجان را فتح نمود در گيلان مورد توجه قرار گرفت. پس از فرار ”خان احمدخان“ آخرين حاکم کيايى بيه‌پيش، ملک موروثى او به دست صفويان افتاد. به دستور شاه عباس باغ بزرگ او را براى ايجاد زمين اين بازى خراب کردند و از آن پس اين محل به سبزه‌ميدان مشهور شد.
پولو (polo) کلمه‌اى انگليسى مأخوذ از واژه‌اى تبسى و به معنى چوگان است.
چاه نخجير
حکام قديم گيلان به شکار علاقه فراوان داشتند. در عمليات شکار که ”چاه نخجير“ ناميده مىشد، ابتدا قسمتى از جنگل به عنوان شکارگاه انتخاب مىشد. سپس با در هم پيچيدن شاخه‌هاى درختان دو رشته پرچين محکم به مساحت يک يا دو فرسخ درست مى‌کردند. اين دو پرچين طورى تهيه مىشد که به تدريج بر يک نقطه متمرکز مى‌شدند به گونه‌اى که در آخرين مرحله به زحمت گذرگاهى براى عبور يک شکار باقى مى‌ماند. اين دالان در انتها، به محوطه‌اى در عرض ده متر با پرچين‌هاى محکم و لانه‌هايى موسوم به چاه، محصور مىشد. در روز شکار مردان گيل و ديلم پشت پرچين‌ها جمع مى‌شدند و عده‌اى فرياد زنان با ساز و نقاره هياهوى وحشت‌انگيزى ايجاد مى‌کردند. اين گروه بين دو پرچين پيش مى‌آمدند و به آرامى شکار را به طرف محوطه مورد نظر مى‌راندند. اطراف محوطه و کمى بالاتر، صفه کوچکى ايجاد مىشد که در آنجا مردان جاى مى‌گرفتند و هنگامى که حيوان به دام مى‌افتاد درهاى لانه‌ها را مى‌بستند.
وقتى که گرازها، گرگ‌ها، شغال‌ها و … در اين لانه‌ها محبوس مى‌شدند، گوزن‌ها که نمى‌توانستند از دالان به لانه‌ها راه يابند با ضربات پيکان و تبر کشته مى‌شدند. والى و بزرگان دولت آنگاه روى صفه آمده و براى گشودن در لانه‌ها فرمان مى‌دادند، به نحوى که تنها يک گراز مى‌توانست در آن واحد خارج شود. در اين موقع مردى جوان براى ورود به محوطه انتخاب مىشد و هنگامى که گراز به طرف جوان حمله‌ور مىشد او با يک ضربه گراز را از پاى درمى‌آورد.
شاه عباس صفوى پس از تسخير گيلان چند بار چنين شکارهايى را ترتيب داده بود. در سال ۱۰۰۳ هـ.ق عمليات شکارى توسط او با ۱۰ هزار مأمور تعقيب شکار انجام شد. در ۱۰۲۳ هـ.ق شاه عباس بار ديگر به گيلان آمد و به فرمان او ۳۰ هزار نفر مأمور تعقيب شکار از نواحى بيه‌پس و بيه‌پيش گرد آمدند و براى تعقيب شکار به جنگل رانکوه اعزام شدند. در اين شکار تعداد بسيار زيادى حيوانات وحشى کشته شدند. اين شکار چنان مقبول طبع شاه افتاد که با وجود مرگ ۲۷۰۰ نفر از مأموران، از پايان دادن شکار امتناع ورزيد. پس از سقوط فرمانروايان گيلان و ترک بازديدهاى شاهانه اين گونه کشتارهاى وسيع پايان گرفت.
نوروز
جشن نوروز در گيلان با آيين‌ها و مراسم گوناگونى بر پا مى‌شود:
نوروزخوانی
عروس گوله
گل‌گل چهارشنبه
سیزده سال
شب چله
نوروزخوانى
نوروزخوانى از مراسم آخر هر سال در گيلان است. نوروزخوانى که هم اکنون نيز کم و بيش رواج دارد، در گيلان نماد ورود بهار و خير و برکت است. براى اين کار گروهى نوروزخوان در کوچه و خيابان به راه مى‌افتند و اشعارى مى‌خوانند. از معروف‌ترين اين اشعار مى‌توان به ”دوازده امام“ و ”عروس گوله“ اشاره داشت. اغلب نوروزخوانان نخست دوازده امام را مى‌خوانند و وقتى به قسمت ترجيع‌بند مى‌رسند، آن را دو نفرى تکرار مى‌کنند و بعد نوروز و نوسال مى‌خوانند. اين شعر چنين آغاز مى‌شود:
همى خوانم امام اولين را شه کشور اميرالمؤمنين را
وصى و جانشين يعنى على را
به ياسين و الف لام و به فيروز دهيد مژده که آمد عيد نوروز
امام دومين هم دسته گل شفاعت مى‌کند او بر سر پل
حسن بابش سوار است او به دلدل
به ياسين و الف لام و به فيروز مژده دهيد که آمد عيد نوروز
اين شعر در مدح دوازده امام ادامه مى‌يابد.
عروس گوله
نمايش ”عروس گوله“ نيز از ديگر مراسم قبل از حلول سال نو به شمار مى‌رفت. اين نمايش همراه با آواز ريتميک داراى مفاهيم اخلاقى و آيينى خاصى بود. بازيگران اين نمايش معمولاً سه نفر بودند و به نقش غول، پيربابو و نازخانم ظاهر مى‌شدند. نقش نازخانم را بيشتر مواقع پسر جوانى که لباس زنانه پوشيده بود اجرا مى‌کرد. پيربابويا کوسه نقش پيرمردى بود که با غول بر سر تصاحب نازخانم به بحث و جدل مى‌پرداخت. غول هم خود را با کلاهى از کلوش (ساقه برنج)، زنگوله‌ها و چماق به هيبتى عجيب مى‌آراست. اين گروه به منازل مختلف رفته، به ايفاى نقش خود مى‌پرداختند و در ازاى تهنيت‌گويى خويش و آرزوى سالى پربرکت و پر يُمن براى صاحبخانه، از او هدايايى دريافت مى‌کردند.
گاه نقش يک شخصيت ديگر به اسم ”کاس خانم“ نيز به اين جمع اضافه مىشد.
گل‌گل چهارشنبه
از ديگر مراسم کهن ايرانيان که در گيلان هم با بعضى تغييرات جزيى به آن مى‌پردازند، ”چهارشنبه‌سورى“ است که در غروب آخرين سه‌شنبه سال و در شب چهارشنبه انجام مى‌شود. به اين منظور خار، بوته، گَوَن و کاه جمع‌آورى مىشد و با درست‌کردن پشته‌هايى که معمولاً رو به سمت قبله مى‌نهادند و سپس آتش زدن آنها، از روى آتش مى‌پريدند و هنگام پريدن با خوشحالى مى‌خواندند:
گل‌گل چهارشنبه به حق پنج‌شنبه
زردى ِبشه، سرخى بايه نکبت ِبشه، دولت بايه
يعنى: اى شعله آتش چهارشنبه، به حق پنج‌شنبه، زردى و ضعف و بيمارى رخت بربندد و نوبت سرخى و نشاط و خرمى فرا رسد. دوره نکبت و ناکامى به سر آيد و دولت و اقبال روى نمايد.
اين سنت که از روزگار زرتشت و حتى جلوتر بر جاى مانده، در دوران اسلامى با اعتقادات مردم در هم آميخته و رنگ و بويى دينى گرفته است. دود کردن اسپند هم از اين رسوم است که سعى مىشد از سادات خريدارى شود و به هنگام دود کردن آن زمزمه مى‌کردند:
عاطتيل کُن، باطيل کُن تى مرده مارهَ بيرونَ کُن
اسفند دوکُن چاووش بايه مردمار به هوش بايه
يعنى: عاطل و باطلش کن و چشم زخم را از وجودها دور ساز. مادر شوهرت را بيرون کن. اسپند دود کن تا چاووش بيايد. تا مادر شوهرت به هوش بيايد.
علاوه بر اين به نيّت اين که دختران به زودى به خانه شوى بروند، دختران دم‌بخت را چندساعتى از خانه بيرون و خانه تکانى مى‌کردند. شکستن کاسه و کوزه و ظروف کهنه به علامت دور ساختن نفرت و رفع قضا و بلا از ديگر آداب اين روز به شمار مى‌رفت. مراسم چهارشنبه‌سورى در نواحى مختلف گيلان با تفاوتى اندک اما شبيه به هم اجرا مىشد و گاه شليک تير و ترکاندن ترقه نيز در برنامه جاى داشت. گاه نيز به نيت برکت، يکى از اهالى با تبر به سمت درختى که بار نمى‌داد مى‌رفت و اما با ضمانت ديگران براى بار آوردن درخت در سال بعد، شخص تبر به دست از قصد خود منصرف مىشد.
– فالگوش ايستادن:
از ديگر برنامه‌هاى چهارشنبه‌سورى بود. براى اين کار، در گذرگاه‌ها مى‌ايستادند و با شنيدن پنهانى نخستين کلمات عابرين، مفهوم آن را حمل بر توفيق يا ناکامى خود در سال آتى مى‌شمردند.
– قاشق‌زنى:
از ديگر رسوم اجرايى اين شب بود که معمولاً جوانان و بيشتر دختران به در خانه همسايه‌ها مى‌رفتند و با پنهان کردن روى خود و بدون دادن آشنايي، خواستار هديه مى‌شدند. نقل و نباب و تنقّلات از عمده‌ترين چيزهايى بود که در کاسه قاشق‌زنان جاى مى‌گرفت.
– شال‌اندازى:
در مناطق روستايى کوهستانى از رسوم شايع چهارشنبه‌سورى بود و گاه حالت نوعى خواستگارى از دختر صاحبخانه را داشت. معمولاً به گوشه شال اينان مقدارى شيرينى و آجيل به عنوان هديه صاحبخانه بسته مىشد و شال‌اندازان بدون مشخص کردن هويت خويش به خانه فرد ديگرى مى‌رفتند.
سيزده سال
آخرين مراسم نوروز، سيزده سال است. در اين روز مردم گيلان بيشتر به کنار رودخانه‌ها و در دل جنگل‌ها مى‌روند و به صورت گروهي، آخرين روز نوروز را گرامى مى‌دارند. دختران گيلانى در اين روز سبزه گره مى‌زنند. اين مراسم معمولاً با بندبازي، کشتى گيله‌مردى و نواختن ساز و نقاره همراه است.
شب چله
شب چله از مراسم باستانى ايران، در گيلان هم از منزلت خاصى برخوردار است. شب اول دى‌ماه هر سال را اهل خانواده و خويشان و گاه همسايه‌ها گرد هم مى‌آيند تا آيين شب چله را برگزار نمايند. براى مراسم شب چله، معمولاً خوردنى‌ها و تنقلات و آجيل زيادى فراهم مى‌آورند. هندوانه به سفره اين شب رنگ و بويى ديگر مى‌بخشد و به قولى اگر هر کس در شب چله هندوانه بخورد، در تابستان احساس تشنگى نمى‌کند. يکى از ترانه‌هايى که در اين شب زمزمه مى‌شود، چنين است:
امشو، شب چله ، خانم جير پله چاقو بزنيم هندوانه کله
يعنى: امشب شب چله و خانم زير پله است، چاقو به هندوانه بزنيم.
از ديگر خوردنى‌هاى اين شب، برنج برشته، عدس و گندم برشته، کونوس (ازگيل وحشي)، آجيل، پرتقال، ليمو، خوج (گلابى محلي) و ميوه‌هاى ديگر است.
تفأل به ديوان حافظ از ديگر آداب اين شب است. پس از نيت و سوگند دادن حافظ به شاخ‌نبات، ديوان را مى‌گشايند و اولين غزل صفحه جلوتر را مى‌خوانند. اعتقاد بر اين است که بيش از سه بار نبايد فال گرفت چون حافظ ناراحت مى‌شود و حرف‌هاى خوش نمى‌زند.
ازدواج
براى تشکيل خانواده، حضور زوجى که خواهان يکديگرند، عامل تعيين کننده است. در گيلان، به خصوص در مناطق روستايى به دليل مشارکت و همپايى زنان و مردان در امور معيشتي، ارتباط و آشنايى‌هاى اوليه از برخوردهاى ساده و روزمره اهالى آغاز مى‌شود.
با توجه به گسترش فعاليت‌هايى که در بطن زندگى روستايى جريان دارد مثل آيش، وجين و درو و … شناخت ابتدايى پسران و دختران به وجود مى‌آيد. اين شناخت بعدها به انتخاب و سپس در صورت پذيرش خانواده‌ها به تهيه مقدمات ازدواج منجر مى‌شود. به اين ترتيب که با جلب موافقت خانوادهٔ طرفين و پس از مراسم خواستگاري، دوره نامزدى طى مى‌شود.
– حنابندان:
پيش از فرا رسيدن عروسى مراسمى به نام ”حنابندان“ در شهرها برپا مىشد. در اين مراسم عروس مى‌بايد در اين شب دست و پايش را حنا ببندد.
– نارنج‌زنى:
از ديگر مراسم ازدواج، ”نارنج‌زنى“ است. رابينو که در اوايل قرن بيستم در گيلان به سر مى‌برد، خود شاهد اين مراسم بود. وى مى‌نويسد که هنگام ازدواج، داماد نقل و سکه بر سر عروس مى‌پاشد، بعد نارنج يا پرتقالى به طرف او مى‌اندازد. آنگاه عروس و داماد دور چاه مى‌گردند. عروس سکه‌اى به نشانه خوشبختى در چاه مى‌اندازد و پس از آن درخت توتى در خانه مى‌نشانند.
– گيشه‌بَرى:
گيشه‌برى از ديگر مراسم مربوط به ازدواج است. بردن عروس به خانه داماد را گيشه‌برى مى‌نامند. اين مراسم پرشور با صداى ساز و نقاره و ترانه‌خوانى و شادمانى خانواده عروس و داماد و ديگر مهمانان همراه است.
در شهرها معمولاً ازدواج با پادرميانى خانواده و معرفى چند دختر به پسر موردنظر صورت مى‌پذيرفت. گاه دلاک حمام را براى آشنايى و پرسيدن نظر دختر نزد او مى‌فرستادند و يا در حمام‌هاى عمومى دختر مورد نظر را برانداز کرده و پس از پسنديدن به خواستگارى او مى‌رفتند. مراسم خواستگارى و تعيين مهريه و شيربها از موارد مطرح براى دو خانواده است.
ختنه‌سوران
از مراسم تاريخى ايران و گيلان ختنه‌سوران است. در تاريخ‌خانى آمده است: ”چون ارقام مسرّت و شادکامى و فرحت و کامرانى ثبت صفحه دفتر خزينه خاطر مبارک حضرت ميرزاعلى بود و بزم . عشرت ختنه‌سور دودُر شاهوار و …“.
به خوبى مى‌توان اهميت چنين جشنى را به خصوص با توجه به ارج و قرب فرزند پسر در ايام گذشته درک کرد. اگر پسر را ده روز پس از تولد ختنه نمى‌کردند، اين کار چهار، پنج سال به تعويق مى‌انداختند.
براى ختنه‌سوران روز و ساعت سعد و مناسب را انتخاب مى‌کردند و آشنايان و مطرب و دلاک را براى همان روز خبر مى‌کردند. در اين ميهمانى از مهمانان با پلو و خورشت و شيرينى و آجيل پذيرايى مىشد و پس از آن مراسم جشن و پايکوبى برگزار مىشد تا بچه از اين عمل ترسناک دلدارى يابد.
وسايل ختنه کردن يک نى به طول ۱۰ تا ۱۵ سانتيمتر، تيغ سلمانى و پنبه يا پارچه سوخته شده بود که براى ضدعفونى کردن و بندآوردن خون از آن استفاده مىشد. پس از عمل ختنه کردن، موسيقى و دست‌افشانى و پاى‌کوبى ادامه مى‌يافت. اين عمل از آنجا که يکى از آداب اوليه اسلامى است، موجب احساس مسؤوليت والدين مىشد. معمولاً سعى بر اين بود که ختنه‌شوندگان در يک روز فرد باشد، در غير اين صورت خروسى را نيز سر مى‌بريدند.
معمولاً در اين مراسم هر يک از مهمانان در حد توان خود هديه‌اى مى‌آورد. گاه جشن تا هفت روز طول مى‌کشد. پس از ده روز فرد ختنه شده را همراه ديگر همسالانش به حمام مى‌برند، براى اين کار حمام از پيش قرق مى‌شود.
عزادارى ماه محرم
مردم گيلان نيز همچون مردم ساير مناطق ايران، آداب و رسوم ويژه‌اى براى سوگوارى حسين‌بن‌على (ع) دارند. مردم سعى مى‌کنند تا در روزهاى نهم و دهم محرم، به زادگاه خود بروند و در جمع بستگان و آشنايان خود در مراسم عزادارى شرکت کنند. روضه‌خواني، سينه‌زني، زنجيرزني، چهل منبر، شام غريبان، تعزيه‌خوانى و … از جمله مراسم عزادارى در ماه محرم مردم گيلان است. به عنوان نمونه، مراسم عزادارى در ماسوله در اينجا آورده مى‌شود:
مردم ماسوله مثل شيعيان گيلان و تالش مراسم مذهبى را به جاى مى‌آورند و اين مراسم قدمتى ديرينه دارد. براى اولين بار از سال ۱۲۶۱ هـ.ق برنامه منظمى براى برگزارى دهه اول محرم، در هر روز و شب تدوين شد. اين برنامه بسيار حساب شده است و با طوق‌بندى از شب هفتم آغاز مى‌شود. در روزهاى بعد تا روز دهم برنامه‌ها و عزادارى ادامه مى‌يابد و در شب يازدهم مراسم شام غريبان انجام مى‌شود.
در شب دوازدهم محرم پس از انجام مراسم مربوط به خاکسپارى شهيدان کربلا (توسط طايفه بنى اسد) و تعزيه‌دارى در جوار ”امامزاده عون بن علي“ برنامه عزادارى ماه محرم پايان مى‌يابد. به گفته ”رابينو“ تمام ساکنان ماسوله روز دهم محرم، به مسکن و کار خود باز مى‌گردند.
عروسى گُولِى
يکى از مراسم ديدنى و نمايش مانند محلى که هنوز هم کمابيش در آبادى‌هاى مختلف گيللان مانند ملومه Malome و ديگر روستاهاى ديلمان و آبادى‌هاى کوهستانى بخش سياهکل ديلمان و لاهيجان و زيکسار Ziksar صومعه‌سرا و کلکاسراى Sara ـ Kolka رودسر و جفررود Jafrud و خمام Xomam و هم‌چنين Jupošt لشت نشاء رشت متداول است، رم آمدن عروس گولى يا عروس غول است که چند روز يا چند هفته به عيد نوروز مانده به‌وسيلهٔ تعدادى از مردان و جوانان هر محل انجام مى‌گيرد و چهار پنج روز هم طول مى‌کشد. اين دسته‌ها در حقيقت به استقبال عيد مى‌روند و مژدهٔ آمدن نوروز را مى‌دهند. مردم هم منتظر آمدن آنان هستند زيرا که آمدن دسته‌هاى گولى را شگون مى‌دانند و معتقد هستند قدم آنان خوب است.
تعداد بازيکنان در آبادى‌هاى مختلف متفاوت است ولى اعضاء اصلى هر دسته عبارتند از:
پيربابو؛ پير غول؛ عروس؛ خواننده؛ طبال و سازچى يا داره‌زن (دايره‌زن) و کوله‌بازي. گاهى ممکن است نوازندگان و سازچى‌ها چند تا باشند. هم‌چنين امکان دارد يک نفر دختر ديگر همراه عروس باشد و يک کوله‌بارى دوم هم به افراد دسته افزوده شود. غالب اوقات، دسته‌ها براى رونق بيشتر دوتا دختر دارند که اصل کارى عروس يا ”نازخانم“ است و دختر دوم که ”کاس‌خانم“ است و عروس را همراهى مى‌کند تا تنها نباشد.