پرونده هسته ای ایران (بخش نخست)

سرصفحه

با پایان یافتن مهلت مقرر در قطعنامه سازمان ملل برای توقف كلیه فعالیت های هسته ای ایران و عدم تمكین متقابل ایران، انتظار برای سرانجام این پرونده به مرحله جدیدی رسیده در واقع دو طرف مهم درگیر در این پرونده، ایران و غرب، تمام تحركات و اقدامات خود را در جهت عكس خواسته طرف مقابل به انجام رسانده و در این مسیر تا جایی كه امكان داشت و شرایط منطقه ای و جهانی اجازه می داد پیش رفته اند. ایران چرخه غنی سازی اورانیوم را تكمیل و مجتمع آب سنگین اراك را افتتاح كرده و در مقابل غرب نیز طی یك دوره لابی فشرده با روسیه و چین موفق شده پرونده ایران را به شورای امنیت بكشاند. اما در عمل وضعیت فعلی بسیار آرام تر از چیزی است كه انتظار آن می رود و مجموعه حركات و تحركات تبلیغاتی و اجرایی بلوك غرب نشان از شكل گیری یك اقدام جدی و خشن علیه ایران ندارد.وضعیت فعلی بنا به دلایل عدیده بیانگر یك وضعیت نگران كننده و خشونت بار علیه ایران نیست. درباره اینكه چرا چنین شرایطی شكل گرفته و به چه دلایلی به رغم عدم تمكین ایران به خواسته های غرب و وجود قطعنامه روشن علیه آن، فضا به سمت خشونت پیش نمی رود، می توان موارد مهم و متعددی را مورد توجه قرار داد، كه به نظر می رسد برای تحلیل ماجرا و ارائه چشم انداز نسبتا روشن به پایان آن لازم است برخی از موارد بررسی شده با نگاه به تجربه و شیوه عملكرد طرفین طی سال های اخیر، افق روشن تری را از نهایت ماجرا و چگونگی فیصله پیدا كردن و یا نكردن نهایی آن ترسیم كرد. در تحلیل شرایط امروز اولین موضوعی كه باید مورد توجه قرار گیرد، توازن قوا در بعد منطقه ای است. اما به نظر می رسد مهم ترین عامل تاثیرگذار در شرایط امروزین پرونده هسته ای میزان قدرت و نفوذ ایران در منطقه خاورمیانه، جهان اسلام و عرب است كه موجب شده است معادلات در این چارچوب در جهت منافع ایران به هم بخورد. در واقع صحبت درباره اینكه سیاست علم قدرت و تاثیرات آن است بحثی وجود ندارد. وقتی ما از سیاست صحبت می كنیم، منظور چگونگی حفظ، تداوم و افزایش قدرت و روش های مختلف برای این فرآیندها است. اما مشكل در اینجا است كه تعریف همین مفهوم اولیه ساده نیست و نیاز به پیش فرض ها و شواهد متفاوتی دارد. در واقع قدرت به رغم آنكه لغتی آشنا و ملموس برای آحاد جامعه است، در عمل مفهومی ذهنی و غیرقابل تعریف و شاید به كلامی بهتر با تعریفی مشكل و مرحله ای است. به بیان دیگر هر وقت ما از قدرت سخن می گوییم مرادمان از این مفهوم، میزان توانایی عناصر و فعالان مختلف در عرصه های داخلی و بین المللی برای تاثیرگذاری در افعال و اعمال دیگران است. یعنی قدرت میزان توانایی افراد، سازمان ها، كشورها و به طور كلی تمام افراد و نهادهای داخلی و بین المللی در تاثیرگذاری بر اعمال سایر فعالان متناظر در سیاست داخلی و خارجی است. اما یك فعال سیاسی در عرصه بین المللی چرا باید از فعالی دیگر تاثیر بپذیرد. این موضوع می تواند دلایل مختلف و متفاوتی داشته باشد. بدیهی است ترس یكی از مهم ترین عوامل تاثیرپذیری فعالان از یكدیگر است و نیازی به گفتن نیست كه به ویژه در عرصه بین المللی و با توجه به فقدان قواعد موضوعه و لازم الاجرا و میزان اندك و ناكافی نظارت بر فعالان این عرصه، ترس یكی از مهم ترین عوامل تاثیرگذاری یك عنصر حقوقی بر عناصر دیگر است. چنان كه در طول تاریخ بشری همواره قدرت نظامی مهم ترین عامل تعیین كننده در شكل گیری قواعد نظام بین الملل بوده است. اما از سوی دیگر فعالان نظام بین الملل نیز با توجه به تصمیم گیری در فضایی متغیر و عقلانی و با توجه به عوامل داخلی و خارجی متعدد، به ویژه در زمان فعلی، موارد متعدد دیگری را برای تصمیم گیری و میزان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری بر سایر فعالان در نظر گرفته و براساس آن عمل می كنند، چنانچه با نگاهی به شكل رفتار كشورها در عرصه سیاست بین الملل می توان دریافت كه دولت ها در جهان امروز كمتر براساس ترس و بیشتر به علت منافع، آینده نگری فضای داخلی، منطقه ای و بین المللی تصمیم گیری و عمل می كنند. با در نظر گرفتن موارد فوق می توان نگاهی به شرایط ویژه امروز منطقه انداخته و متعاقب آن جایگاه ایران و رقبای فرامنطقه ای آن را در سلسله مراتب قدرت منطقه ای در خاورمیانه پس از جنگ اسرائیل با لبنان مورد بررسی قرار داد. حمله اسرائیل به لبنان و مقاومت حساب شده و غیرقابل تصور حزب الله در برابر ارتش منظم اسرائیل اعتباری را در افكار عمومی منطقه برای این گروه پدید آورد كه كمتر قابل تصور بود. در واقع با توجه به تجربیات ناخوشایند اعراب در رویارویی های گذشته با اسرائیل، ناكامی این كشور در رسیدن به اهداف اعلام شده خود در نبرد با لبنان، موجب شد كه حزب الله اعتبار نوینی را در افكار عمومی منطقه كسب كند. این مقبولیت هر چند با توجه به ساختار سیاسی حاكم در خاورمیانه، در كوتاه مدت امكان بروز نخواهد داشت، اما در میان مدت و بلندمدت باعث هماهنگی بیشتر مواضع جهان اسلام با ایران خواهد بود. در واقع با توجه به اهمیت ایران در جهان شیعه و ایده سیاسی رایج در آن، گروه های اسلامگرای شیعی در خاورمیانه در موضع گیری هایشان به دیدگاه های ایران نظر داشته و به طور كلی همراه و هماهنگ با ایران حركت می كنند. در این شرایط افزایش مقبولیت حزب الله و رهبر آن در منطقه و نفوذ بیش از پیش این گروه سیاسی نظامی در افكار عمومی جهان اسلام و عرب موجب پیش آمدن معادلات قدرت نوینی در عرصه سیاسی منطقه شده است كه این شرایط نوین بی تردید تاثیر خود را در شكل عمل و چگونگی واكنش دول غربی نشان می دهد. موضوع دیگری كه البته به میزان كمتر در شرایط فعلی نقش خود را ایفا می كند فقدان دلایل حقوقی و منطقی كافی و متقن از فعالیت هسته ای ایران است. در واقع هر چند معادلات و قواعد حقوقی جهانی همواره در سایه معادلات قرار گرفته و مجال كافی را برای نقش آفرینی پیدا نكرده، اما تحولات ۱۵ساله اخیر و شرایط سیاسی جهان پس از تجزیه بلوك شرق موجب شده است ارزش ها و مفاهیم عرفی و اخلاقی اهمیت بیشتری در شكل بندی معادلات جهانی داشته باشند. به بیان دیگر نهادهای حقوقی جهانی همچون سازمان ملل هر چند همواره به معادلات قدرت توجه داشته و شرایط سیاسی را در تصمیم گیری هایشان لحاظ كرده اند، اما این نهادها در نهایت ریشه حقوقی و عدالت محور خود را فراموش نكرده و در هر حالت و در صدور هر قطعنامه ای ناچار به تاكید بر دلایل متقن و مشخص بین المللی هستند. در این مسیر نگاهی به سیر وقایع گذشته مشخص می سازد، سازمان ملل وقتی قاطعیت و توان كافی برای برخورد با وقایع را در خود دیده كه همچون بحران عراق و یا یوگسلاوی دلایل قطعی و غیرقابل انكار برای محكومیت و تخلف یك طرف از موازین انسانی و دلایل عرفی و قانونی وجود داشته و یك عضو جامعه جهانی قواعد بین المللی مورد پذیرش همه را به روشنی به چالش كشیده باشد. اما در سایر موارد كه یافتن چنین دلایلی ممكن نبوده، عملا سازمان ملل در پیروی از قدرت های بزرگ تعلل كرده و اقدام قاطعی را انجام نداده است. مقایسه عملكرد شورای امنیت و نحوه برخورد آن با بحران عراق در دهه ۹۰ و ۲۰۰۰ میلادی كه هر دو حمله به عراق یكی با مجوز و دیگری بدون مجوز سازمان ملل بود، می تواند نشانگر مشی نسبتا عدالت محور و قانونمند نهادهای بین المللی همچون سازمان ملل باشد.در این شرایط فقدان دلایل حقوقی و محكمه پسند علیه ایران و نبودن دلیلی قاطع برای محكومیت ایران برای فعالیت غیرمجاز هسته ای عاملی بوده كه برخورد با ایران را از مجرای شورای امنیت با مشكلات جدی مواجه كرده است. این موضوع وقتی در كنار توان تازه یافته ایران در منطقه قرار گیرد برخورد با ایران را در صحنه عمل دست نیافتنی تر می كند، به نحوی كه نه تنها برخورد نظامی از برنامه كار خارج شده بلكه تهدیدات آن هم در سطح نازل آن، به رغم اشاره صریح در قطعنامه ۱۶۹۶ شورای امنیت، با تردیدهای جدی روبه رو است، در این راستا اگر شرایط امروز پرونده هسته ای با وضعیت آن در سال های پیش مقایسه شده و عملكرد ایران در هر دو مقطع با میزان تهدیدات موجود سنجیده شود، می توان تحلیلی صائب از تغییر وضعیت بین المللی به دست آورد. در واقع به رغم غیرقابل مقایسه بودن توان سخت افزاری ایران با مجموعه غرب، شرایط سیاسی منطقه، توان ایدئولوژیك و حقانیت حقوقی ایران موجب شده كه معادلات قدرت منطقه ای به میزان زیادی كم اثر شود و روند حوادث سیر مطلوب را در جهت خواست ایران طی كند.در نهایت می توان گفت برخلاف آنچه ابتدا پیش بینی می شد، شرایط پیش آمده بیش از همه وضعیت را برای مذاكره و حل وفصل نهایی تمام مسائل پشت میز مذاكره آماده كرده است. در واقع به رغم تمام برخوردهای پیش آمده، توازن قوا در ابعاد منطقه ای در كنار حقایق جهانی و وضعیت پرونده هسته ای شرایطی را فراهم آورده كه به نظر می رسد با كمی درایت، هوشیاری و البته اندكی انعطاف می توان از وضعیت پیش آمده برای حل وفصل تمام مسائل با جهان غرب سود برد. به بیان دیگر سیر پرونده هسته ای در بستر زمان چنان بوده كه عملا این موضوع به عامل مناسبی جهت ابطال تئوری های قدرت محور و خشونت طلب عناصر اصلی طراح و مجری سیاست خارجی آمریكا تبدیل شده است كه می توان امیدوار بود با حل وفصل مطلوب و مثبت مسئله برای هر دو طرف، تفكرات خشونت طلب از حالت فعلی نیز منزوی تر شوند. در این شرایط ارائه چهره ای قابل اعتماد و مسئولیت پذیر از ایران و اجتناب از هرگونه عمل تنش زا و تهدیدكننده، مكمل نتایجی خواهد بود كه سیاست خارجی ایران تاكنون به دست آورده است. دستاوردهایی كه بدون هیچ منبع نظامی و فقط با تقویت ایدئولوژی و اعتبار افزون تر ایده های بنیادی نظام سیاسی ایران حاصل شده است و مجریان سیاست خارجی ایران وظیفه دارند كه با اجتناب از هرگونه تحرك تهدیدكننده، نظامی و تنش زا زمینه های لازم را برای رفع نگرانی افزون تر طرف های غربی فراهم آورده و با مدیریت مطلوب ماجرا، سرانجام پرونده را به نفع خود، منطقه و صلح جهانی رقم زنند

سیاست ایالات متحده در قبال ایران
آر. نیکولاس برنز ، معاون وزیر در امور سیاسی سخنرانی مایکل استاین درباره سیاست خاورمیانه ای ایالات متحده در سمپوزیوم سالانه سورف در انستیتو واشنگتن

واشنگتن دی سی
11 می 2006

من امروز قصد دارم با شما درباره بعضی عقاید و نظرات در زمینه روش های مواجهه با ایران امروزی، تهدیداتی که از طرف آن برای ایالات متحده مطرح می باشد، اینکه ما آمریکایی ها چگونه باید با این تهدیدات مواجه شویم و اینکه دولت شما در این زمینه ها درحال انجام چه کارهایی است و یا چه تدابیری را باید اتخاذ نماید، صحبت نمایم. و می خواهم وقت زیادی را به بحث اختصاص دهم زیرا همواره دریافته ام، و مطمئن هستم که شما هم خواهید دید که بهترین بخش شبی مانند امشب اثرات متقابل بحث ها می باشد که همواره برای من بسیار خوشایند است.

در ابتدا مایلم تا درباره دولت پرزیدنت بوش و معاون ایشان آقای دیک چینی و فعالیت های وزیر امور خارجه خانم رایس در مورد مسایل بین المللی صحبت نمایم. من برای سالهای متمادی نزد جناب سفیر دنیس راس مشغول به کار بوده ام. ما هر دو در دوران ریاست جمهوری پرزیدنت ریگان مشغول به خدمت بودیم. هنگامی که من به عنوان سر کنسول آمریکا در اورشلیم(بیت المقدس) مشغول فعالیت بودم، در تقابل تنگاتنگ کاری با دنیس بودم که اغلب جهت ملاقات به نزد من می آمد و ما هر دو در دوران ریاست جمهوری پرزیدنت بوش پدر و دولت پرزیدنت کلینتون نیز مشغول به خدمت بودیم.

برای من مهم است که به آن روزها بازگردم و به یاد بیاورم که در آن زمان چه مسائلی برای سیاست گذاران در صدر اهمیت قرار داشت و اینکه آن موارد تا چه اندازه با موارد فعلی متفاوت می باشند. من هشت سال اخیر را—پیش از آنکه سال قبل برای تصدی پست فعلی بازگردم— در اروپا بعنوان سفیر در ناتو و پیش از آن نیز بعنوان سفیر در یونان به خدمت پرداخته ام. و پس از پایان آن هشت سال فکر می کردم که همه چیز در حول و حوش اروپا دور می زند. حال من به واشنگتن بازگشته ام و می بینم که یک دولت، یک شهر و یک کنگره در جهتی کاملا متفاوت از آنچه ما به دنیا می نگریستیم، متمرکز می باشد.

اروپا همواره مهم بوده و مهم هم باقی خواهد ماند، در حقیقت نقش اروپا برای ایالات متحده حیاتی است زیرا بسیاری از متحدان ما در ناتو و در اتحادیه اروپا قرار دارند. اما اگر این گونه به مسئله بنگرید، در صورتی که ده سال قبل شما از آقای وارن کریستوفر، وزیر امورخارجه وقت، سئوال می کردید، می دیدید که روز وی با قرار هایی مرتبط با اروپائیان پر بود. و برنامه وی البته، تمرکز بر خاتمه جنگ سرد و جنگ در منطقه بالکان، مداخله موفق ما در بوسنی چند ماه پیش از آن تاریخ، و از موارد پیش رو موارد اولیه شروع بحران در کوزوو بود. در صورتی که شما به سرعت از 10 سال پیش به زمان حال بیائید و نگاهی به برنامه کاری وزیر امور خارجه خانم کاندالیزا رایس بیاندازید، خواهید دید که با قرار ها، موارد و افرادی مرتبط با طرح خاورمیانه بزرگ پر شده است. این بدان علت است که منافع ملی ایالات متحده اکنون در این مکان متمرکز شده، زیرا اینجا مکانی است که منافع ما در خطر می باشد. و اینجا مکانی است که بسیار ارزشمند بوده و در آن چالش هایی شوم در زمینه امنیت ما وجود دارد.

لطفاً کمی درباره برنامه ای که ما درباره خاورمیانه بزرگ داریم و توسط پرزیدنت بوش در پنج سال اخیر درباره اش بحث شده فکر کنید. ما جنگ در عراق و پی آمد های آن را پیش رو داریم و تمامی تلاش و هدف ما، حمایت از دولت عراق، مخصوصاً دولت اخیر که به تازگی قدرت را در دست گرفته می باشد، تا به آنها کمک نمائیم روی پای خود ایستاده و خود را به جهانیان معرفی نماید، با چالش های امنیتی اش برخورد نموده و از دولت های دوست در جهان عرب بخواهیم که این دولت را به لحاظ مالی و سیاسی پشتیبانی نمایند. اینکه به تمامی دوستانمان در سرتاسر جهان— من تعداد زیادی از دیپلمات های اروپایی و کشورهای شرق آسیا را در این مکان مشاهده می نمایم— اعلام نمائیم که اکنون وقت ایستادن و حمایت از دولت عراق می باشد. و همان گونه که شخص رئیس جمهور بطور کاملاً واضح عنوان نموده اند، ما تصمیم داریم در عراق باقی بمانیم و می خواهیم که آنچه وی از ما خواسته است را به درستی به انجام رسانیم و می دانیم که باید از منافع آمریکا در این بخش از جهان دفاع نمائیم.

به این مطلب باید این حقیقت را که یکی از مسئولیت های عمده ما ادامه رابطه نزدیک دوستی با دولت اسرائیل می باشد، و جهت کمک به اسرائیل در مذاکره با شریک دشوار خود در تشکیلات خود گردان فلسطینی، و کسب اطمینان از این امر که ایالات متحده در حال انجام حرکتی صحیح در حمایت از مردم فلسطین است، باید راهی در نظر گرفت که کمک های انسان دوستانه و اقتصادی به آنها از طریقی غیر از حماس وبه دور ازهرگونه راه و روشی که به تقویت حماس بیانجامد، صورت پذیرد. این یکی از الزاماتی است که خانم رایس در این هفته در نیویورک به هنگام ملاقات با همتایان چهارگانه خود در شورای امنیت روی آن تأکید نمود.

اگر شما درباره اهداف وسیع تر ما فکر کنید، خواهید دید که ما درگیر چالشی نسل اندر نسل می باشیم و آن کمک به پاشیدن بذر دموکراسی، تحول و حقوق بشر در سرتاسر جهان عرب و خاورمیانه می باشد. هیچکدام از ما دچار این خیال باطل نیستیم که این کاری ساده می باشد بلکه به خوبی می دانیم که اجرای این امر بسیار مشکل است. اما همگی ما درک می کنیم که به عنوان یک آمریکایی ما باید موارد اصلی اعتقادات خود را نه تنها در بخش های انتخابی جهان مانند اروپا، بلکه در بخشی هایی از جهان که این عقاید اغلب به چالش طلبیده می شوند، ارائه نمائیم. اما از آنجا که مطمئن هستیم که این اعتقادات صحیح و درست می باشند ما وظیفه داریم و درعین حال فرصتی تاریخی نیز دست داده تا تلاش نمائیم دموکراسی، آزادی و حقوق بشر را در سطح منطقه ای ارائه نمائیم. و این همان چیزیست که پرزیدنت بوش در دومین سخنرانی تحلیف خویش بدان اشاره نمود و ما را متصدی انجام آن قرار داده است.

و از آنجا که معاون رئیس هیات اعزامی، جناب جاسال ، سفیر هندوستان، در این جمع حضور دارند، من همچنین می خواهم به این نکته اشاره نمایم که ما اکنون فرصت های استراتژیکی جدیدی در جهان در اختیار داریم که به ما امکان می دهد تا نگاهی کمی فراتر به ما وراء شرق داشته باشیم و من فکر می کنم که یکی از مهمترین و استراتژیک ترین اهداف سیاست خارجی پرزیدنت بوش، جستجو جهت یافتن روشهای مشارکت استراتژیک با هندوستان می باشد. ایشان شش هفته پیش از هندوستان بازدید نمودند و دست اندر کار طرحی جهت مشارکت جهانی بین دو کشور می باشند. ما اکنون توافقنامه مهمی در زمینه همکاری های اتمی صلح آمیز بین دو کشور را به کنگره ارائه نموده ایم و جناب سفیر، جاسال و من در شش هفته اخیر اغلب وقت شخصی خود را به این مسئله و متقاعد نمودن کنگره به تصویب آن اختصاص داده ایم. در اینجا فرصتی مهم برای ایالات متحده بوجود آمده تا موقعیت استراتژیک خود در منطقه جنوب آسیا را از راه همکاری با هندوستان و صد البته رابطه دوستی مداوم و حمایت از پاکستان که درگیر جنگی سخت با طالبان و القاعده می باشد، تقویت نماید .

من می توانم به این مطلب ادامه داده و درباره کارهایی که در شرق آسیا در حال انجام است و برای منافع ما حیاتی می باشد به صحبت بپردازم. دیگر مسئله ای که در حال حاضر به عنوان موردی مرتبط با امنیت ملی در نگاه به آفریقا وجود دارد، مشکل دارفور می باشد. اما من می خواستم در ابتدای این سخنرانی اشاره نمایم که ما به مشکل و چالش ایران در سیاست خارجی آمریکا از دریچه ای متفاوت نگاه می کنیم زیرا اینجا مکانی از جهان است که متحد و دوست ما اسرائیل، و دوستان و شرکای ما مصر و عربستان سعودی و دیگر کشورها به زندگی مشغول می باشند. و به نظر من مهم است که این چهارچوب بزرگتر را برای این سیاست منطقه ای در نظر بگیریم. در حال حاضر برای ایالات متحده چالشی بزرگتر از مواجهه با این خطر واحد از طرف دولت ایران و بالاخص از طرف دولت جدید و رادیکال آقای احمدی نژاد وجود ندارد.

ما به این مسئله از سه منظر نگاه می کنیم. چالشی که در این میان وجود دارد این است که ایران بدون شک در حال رسیدن به توان تولید جنگ افزارهای هسته ای می باشد و اگر این اتفاق بیافتد چالشی مستقیم در برابر تمامی آنچه ما می خواهیم در منطقه خاورمیانه به دست آوریم محسوب خواهد شد و امنیت دوستان و متحدان ما در خاورمیانه بزرگ نیز به خطر خواهد افتاد. چالش تروریسم نیز همواره وجود داشته و اغلب ما که از اواخر دهه 70 و اوائل دهه 80 در دولت ایالات متحده خدمت نموده ایم به خوبی به خاطر می آوریم که این ایران بود که اولین بار موج تروریسم را توسط حزب الله در اوائل دهه 80 به سمت ایالات متحده نشانه رفت. و این چیزی است که تا به امروز نیز متوقف نشده است. ایران کماکان به نقش خود به عنوان بانک مرکزی برای اغلب گروه های تروریستی عمل می نماید که مستقیماً با کشور، سربازان، دیپلمات ها و شهروندان ما و همچنین اسرائیل، لبنان و دیگر کشورهایی که می خواهند در خاورمیانه در صلح و آرامش زندگی نمایند، درگیر می باشند.

و در نهایت در داخل ایران نیز چالش و یا به عبارتی نبود دموکراسی به چشم می خورد و در این زمینه ایالات متحده، متحدان اروپایی آن و دیگر کشورها باید تمامی تلاش خود را به خرج دهند تا از آن دسته از افرادی در داخل کشور که اعتقاد دارند، آینده ایران باید آینده ای دموکراتیک باشد، حمایت نمایند.

این برای کشوری که ما با آن غیر معمول ترین نوع رابطه را در سرتاسر جهان دارا می باشیم برنامه ای کاملا تهدید آمیز می باشد. ایران تنها کشوری است که ما عملاً با آن هیچ گونه رابطه ای نداریم. ما در ایران دارای سفارت نمی باشیم. ما از سال 1979 و 1980 به بعد در ایران دارای مستشار نظامی نمی باشیم و شما همگی دلیل آن را می دانید. تعداد بسیار معدودی از شهروندان آمریکایی در ایران زندگی کرده یا به کار مشغولند. این کشوری است که ما از 25 سال یا به عبارتی ربع قرن قبل، تماس خود را با آن از دست داده ایم. بنابراین تصور نمائید که چگونه دولت های پرزیدنت ریگان و دولت های پس از وی سعی نموده اند تا سیاستی را در قبال کشوری وضع نمایند که هیچ گونه رابطه مؤثر و فعالی با آن ندارند.

ما بحث را با پرونده اتمی ایران آغاز می کنیم. و در ابتدا به قضیه ای اشاره می کنیم که کاملا در تضاد با منافع آمریکا می باشد: دسترسی ایران به ظرفیت تولید سلاح های هسته ای. و همانگونه که معاون رئیس جمهور و شخص ایشان اشاره نموده اند، ما مصمم هستیم تا از دستیابی ایران به سلاح های هسته ای جلوگیری نمائیم. و آنچه ما در خلال سال گذشته مشغول به انجامش بودیم، کسب اجماع جهانی در فرستادن پیامی شفاف و واحد به دولت ایران است با این مضمون که فعالیت های غنی سازی فعلی در نطنز باید متوقف گردد. ایران باید به سر میز مذاکره با سه قدرت اروپایی بازگردد و به الزاماتی که توسط سازمان بین المللی انرژی اتمی و شورای امنیت وضع می گردد و آن کشور ادعای رعایت شان را دارد ولی در عمل انجام نمی دهد، متعهد گردد.

تا 14 ماه قبل ایالات متحده از اقدامات دیپلماتیک بین المللی در ارتباط با ایران بسیار دور بود. پس از سفر پرزیدنت بوش به ناتو و آلمان در فوریه 2005 و پس از بحث و مذاکره با رهبران آلمان، فرانسه و انگلیس وی متقاعد شد که ما باید وزن سیاسی خود را در پشت این مذاکرات قرار دهیم، اما نه بدین معنی که ما مستقیماً درگیر مذاکرات شویم و یا اینکه پشت میز مذاکره قرار بگیریم بلکه هدف این بود که تمامی تلاش خود را به کار گیریم تا انگلستان، فرانسه و آلمان بتوانند به گونه ای مؤثر با مقامات دولت ایران مذاکره نمایند و از 11 مارس 2005 تا آگوست 2005 ما بدین گونه عمل نمودیم و من این شانس را داشتم که توسط خانم رایس به عنوان مسئول روابط با سه کشور اروپایی انتخاب گردم. من در خلال یک دوره شش ماهه 11 بار به اروپا سفر نمودم و تلاش کردم به آنها کمک نمایم تا موضع خود را در قبال مذاکرات تقویت کرده و از آنچه آنها در قبال دولت ایران انجام می دادند، حمایت نمایم.

اما در آن هنگام اتفاق مهمی در ایران روی داد و آن انتخابات 4 آگوست تابستان قبل و به قدرت رسیدن احمدی نژاد به عنوان رئیس جمهور بود و این نکته که او و دولتش پس از دو سال و اندی بطور یک جانبه مذاکرات را ترک کردند و 3 قدرت اروپائی را با مذاکراتی بی حاصل تنها رها نمودند. بنابراین در زمستان سال قبل ما به این نتیجه رسیدیم که از راه تلاش های دیپلماتیک قادر به رسیدن به توافقی جهت رفع مشکل اتمی ایران نمی باشیم. بنابراین شروع به مذاکره با دولت های روسیه، چین، هند و دیگر کشورها نمودیم تا ائتلافی بزرگ را شکل دهیم که دو هدف را دنبال می نمود: منزوی نمودن تلاش های دیپلماتیک ایران در این زمینه، و شروع به ارجاع پرونده ایران از سازمان بین المللی انرژی اتمی به مراکزی قدرتمندتر مانند شورای امنیت سازمان ملل تا بتوان فشار های مستقیمی را در این زمینه بر ایران اعمال نمود و دیدیم که چنین هم شد.

در این میان دولت روسیه در اکتبر سال گذشته طرحی را جهت خروج از بن بست بوجود آمده ارائه نمود که از آن می توان به عنوان راه خروجی بسیار بزرگ یاد نمود. آنها گفتند که جامعه بین الملل نمی تواند بپذیرد که نگهداری و یا گسترش فعالیت های مربوط به چرخه سوخت یعنی غنی سازی و بازیافت در داخل خاک ایران صورت پذیرد، زیرا ممکن است به قابلیت تکنیکی، علمی و تولیدی ایران جهت تولید مواد قابل شکافت و نتیجتاً ساخت کلاهک های هسته ای بیانجامد. بنابراین روسیه گفت که ما سوخت نیروگاه های صلح آمیز شما را تأمین می نمائیم. و بنابراین ما هر چه ایرانیان بخواهند و در چهارچوب اهداف سیاسی اعلام شده توسط آن مبنی بر استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای باشد را در اختیارشان قرار خواهیم داد. اما بخش های حساس چرخه سوخت را به ایران نخواهیم داد.

تصور مااین بود که این یک پیشنهاد سخاوتمندانه می باشد. پیشنهادی که منطقی می نمود و پرزیدنت بوش نیز در سفر خود به آسیا در نوامبر سال گذشته اعلام نمود که از طرح روسیه حمایت می کند. این یک راه خروج از بن بست برای دولت ایران بود. این راهی بود که ایران را از پلکانی که از خطوط قرمز بین المللی وضع شده توسط سازمان جهانی انرژی اتمی و سازمان ملل می گذشت، و دولت احمدی نژاد از آن عبور نموده بود، پائین بیاورد. اما ایران از این فرصت استفاده ننمود.

و سرانجام فاز فعلی پروسه دیپلماتیک آغاز گردید. قدرت تاثیر گذاری روسیه ، چین، اروپا و آمریکا در کنار هم به ارجاع ایران به سازمان بین المللی انرژی اتمی منجر شد که در آنجا ایران دو بار به علت لغو تعهداتش مورد توبیخ قرار گرفت. در اینجا باید به این نکته اشاره کنم که هندوستان در هر دو مرحله رای گیری به ما پیوست. و این تصمیمی متهوّرانه بود که توسط جناب نخست وزیر سینگ گرفته شد. ایشان اولین رهبر از گروه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد، جی 77، بود که از جنبش جدا شده و مستقیماً به انتقاد از رفتار ایران پرداخت و وزن سیاسی کشورش را پشت تلاش های اعمال شده توسط ایالات متحده، اروپا، روسیه و چین قرار داد. در سازمان بین المللی انرژی اتمی در فوریه، و در شورای امنیت سازمان ملل متحد در 29 مارس ایران 2 بار مشخصاً به دلیل تخطی از تفاهم نامه های بین المللی مورد سرزنش و توبیخ قرار گرفت.

اما چه اتفاقی افتاد؟ ایران واکنشی در قبال آراء صادره در وین و نیویورک نشان نداد. به نظر می رسد که ایران به آنچه جامعه جهانی می گوید گوش فرا نمی دهد. بنابراین ما چنین نتیجه گرفته ایم که باید سطح دیپلماسی را ارتقاء داد و هزینه اینگونه رفتار را برای ایران بالا برد. بنابراین هفته گذشته متحدان اروپایی ما قطعنامه فصل 7 را در شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح نمودند. خانم رایس در اوایل این هفته در نیویورک با همتایان روسی، چینی و اروپایی خود در این زمینه به گفتگو پرداخت. و متأسفانه ما موفق به جلب نظر موافق روسیه و چین در حمایت از قطعنامه فصل 7 نگردیدیم.

این یک قطعنامه بسیار عادی می باشد و به هیچ وجه قطعنامه تندی محسوب نمی گردد. در آن به هیچ مورد از تحریم ها بر علیه ایران اشاره نمی شود و در آن گزینه اعمال فشار بر ایران در نظر گرفته نشده است. در حقیقت این قطعنامه از اعضای شورای امنیت می خواهد تا مواردی که پیشتر در سازمان بین المللی انرژی اتمی درباره آن بحث شده و توافق شده بود را بر مبنای بند 7 از منشور سازمان ملل مجدداً بیان نمایند. این موارد عبارتند از: ایران باید فعالیت های خود را به حال تعلیق درآورده، به سر میز مذاکره برگردد و بازی را بر حسب قواعدش دنبال نماید. بنابراین هدف ما این است که تلاش های خود جهت توبیخ مؤثر ایران بر مبنای قطعنامه فصل 7 را ادامه دهیم و شما خواهید دید که جناب بولتون نماینده ما در سازمان ملل در نیویورک به تمامی تلاش خود جهت صدور قطعنامه بر مبنای فصل 7 ادامه خواهد داد و ما امیدواریم که این امر تا چند هفته دیگر عملی گردد.

در عین حال ما با دولت های چین، روسیه و اتحادیه اروپا بر سر بسته ای از موارد تنبیهی و تشویقی به توافق رسیده ایم که توسط طرف اروپایی به دولت ایران به عنوان راهی دیگر جهت خروج از بحران ارائه خواهد گردید. و انتظار ما این است که این بسته بین یک هفته تا 10 روز دیگر آماده شود. با ارائه این طرح فکر می کنم نوع جهت گیری آینده ما مشخص خواهد شد. ممکن است اتفاقی مشابه و یا متفاوت از مورد پیشنهاد روسیه اتفاق بیافتد. ایران همان گونه که پرزیدنت بوش هم گفته حق دسترسی به انرژی هسته ای صلح آمیز را دارد، ولی نه حق دستیابی به چرخه سوخت هسته ای. بنابراین جامعه جهانی یکبار دیگر قدم به جلو نهاده و به ایرانیان می گوید : اگر در صدد دسترسی به انرژی هسته ای صلح آمیز هستید، ما آنرا در اختیارتان قرار می دهیم اما تحت نظارت بین المللی، ما به شما امکان دسترسی به فناوری غنی سازی و بازیافت را نمی دهیم.

ممکن است مشوق های فنی و اقتصادی برای مردم ایران در این بسته در نظر گرفته شده باشد. خانم رایس در شب دوشنبه و ما، امشب تأکید می کنیم که این بسته مشوق ها بخش دومی نیز خواهد داشت و این بسته را نمی توان تا هنگامی که دو بخش آن در کنار هم قرار نگرفته، کامل دانست. این بخش دوم جریمه ها و تحریم هایی می باشند که در صورت عدم قبول بسته مشوق ها، بر علیه دولت ایران اقدام خواهد شد.

به عبارت دیگر اگر ما یعنی پنج عضو دائم شورای امنیت بتوانیم طی دو هفته آتی به توافقی دست یابیم، ایران قدمی به جلو خواهد رفت، اما به آن اجازه انتخاب داده خواهد شد: اینکه آیا شما می خواهید از فعالیت های غنی سازی خود دست کشیده، آنها را متوقف سازید؟ در صورت قبول این امر گامی به جلو برداشته خواهد شد. در صورت رد این پیشنهاد نیز شما مشمول تحریم های وضع شده توسط شورای امنیت سازمان ملل خواهید شد. این تمامی بسته ای است که ما می خواهیم بر سر آن توافق نمائیم. البته این طرح تا به حال کاملاً مورد توافق قرار نگرفته، اما باید کار بیشتری روی آن صورت پذیرد و مورد بحث و مشورت نهایی پنج عضو ثابت شورا قرار گیرد تا به این نتیجه برسند که این تصمیم گامی به جلو محسوب می گردد. اما نظر ما در واشنگتن بر این است که هر دو حالت مهم می باشند. باید در عین حال که دست صلح به سوی ایرانیان دراز می شود به آنها فهماند که هزینه عدم واکنش به تصمیمات سازمان بین المللی انرژی اتمی و شورای امنیت بالا خواهد بود. رئیس جمهور، معاون وی، وزیر امور خارجه و دفاع همگی در پیامی که باید به ایرانیان منتقل گردد، یک صدا می باشند. ما می گوئیم در ارتباط با خاتمه برنامه فعالیت های اتمی منجر به ساخت سلاح اتمی، تمامی گزینه های ما به روی میز می باشند. ما همچنین می گوئیم که تمامی تلاش ما بر طی این مسیر به گونه ای دیپلماتیک می باشد و قصد داریم تا از دیپلماسی به عنوان تاکتیکی جهت رسیدن به هدف استفاده نمائیم. و شما خواهید دید که ما کانال های دیپلماتیک را به سادگی از دست نخواهیم داد.

من از واکنش عمومی و همچنین مطبوعات در این چند روز اخیر تعجب زده هستم، البته شاید هم نباید این گونه باشم. اشخاص زیادی چنین عنوان می کنند که مشکل اصلی این است که ایالات متحده بر سر یک میز با ایران نمی نشیند و با آن مستقیماًً مذاکره نمی نماید. ما می گوئیم که ما شروع کننده این بحران با ایران نبوده ایم. ما کشوری نیستیم که تصمیم گرفته تا به خواست و اجماع جامعه جهانی بی اعتنا باقی بماند. مشکل در عدم وجود رابطه دیپلماتیک بین ایران و ایالات متحده نمی باشد. مشکل مستقیماً در نوع رفتار دولت ایران نهفته است. بعضی دیگر نیز می گویند که تصمیمات بسیار سخت و ناکارآمد می باشد و شورای امنیت را به زیاده گویی متهم می نمایند.

هر کس که از دیپلماسی چند جانبه سر رشته داشته باشد (خود من به مدت 4 سال در ناتو به تمرین دیپلماسی چند جانبه مشغول بودم) می داند که اینگونه دیپلماسی به وقت و زمان نیاز دارد و عموماً ناامید کننده به نظر می رسد. شما باید از میان تعداد زیادی حلقه عبور کنید تا به مقصود خود برسید. ما از دیپلماسی ناامید نشده ایم. ما هنوز از این امر ناامید نیستیم که وزن جامعه بین الملل باعث گردد تا ایران در میزان هزینه و سود فعالیت های خود در حوزه اتمی تجدید نظر نماید. و ما مصمم هستیم تا از ذره ذره انرژی و نیروی خود در جهت به ثمر نشستن تلاش های دیپلماتیک بهره بگیریم.

اما ایرانیان و دیگر اعضای شورای امنیت باید به این نکته توجه داشته باشند که ما نمی توانیم در بند مذاکراتی بی پایان و بی نتیجه در شورای امنیت بمانیم و این کار را نیز انجام نخواهیم داد. در صورتی که احساس نمائیم که شانسی برای دیپلماسی در چهارچوب شورای امنیت و دیپلماسی چند جانبه جهت نیل به هدف وجود ندارد، آنگاه ایالات متحده فرصت خواهد داشت تا با کمک کشورهای هم فکر خود راه و روشی جهت اعمال تحریم های هدفمند بر علیه ایران، به هزینه و با اتکا به خودمان اعمال کند و ما مصمم هستیم تا هر دوی این گزینه ها را آماده اجرا نگاه داریم. همانگونه که می بینید ما 14 ماه است که تلاش می کنیم تا توجه دولت ایران را به این مسئله جلب نمائیم و از دیپلماسی به عنوان یک ابزار استفاده کنیم و هنوز هم در این زمینه امید خود را از دست نداده ایم.

من همچنین باید به این نکته اشاره نمایم که ما به عنوان یک کشور، نمی توانیم یکی از موارد عمده نارضایتی خود از ایران یعنی مسئله تروریسم را فراموش نمائیم. ما آنچه را که بر سر سفارتخانه و مقر نیروهایمان در سال 1983 و در لبنان اتفاق افتاد و یا اتفاقی که برای کلنل هیگینز که در سال 1985 در جنوب لبنان مشغول خدمت در نیروهای سازمان ملل متحد بود، را فراموش نمی کنیم و ما قطعاً آنچه در برج های خُبر خارج از ظهران اتفاق افتاد را هرگز فراموش نخواهیم کرد. من فکر می کنم در آن روز دنیس و من با هم بودیم زیرا ما تنها چند ساعت پس از انفجار به همراه جناب وزیر کریستوفر در منطقه حاضر شدیم و آنچه را که بر سر 30 آمریکایی کشته شده و 300 افسر نظامی زخمی و بستری در بیمارستان آمده بود، دیدیم.

ما می دانیم که ایران و سرویس اطلاعاتی آن تنها تشکیلاتی در خاورمیانه هستند که گروه های اصلی تروریستی منطقه مانند حزب الله و جهاد اسلامی در فلسطین را اداره نموده و پشتیبانی مالی می نمایند و ما مایلیم تا توجه دوستان اروپایی خود را نه تنها به مساله هسته ای ایران، بلکه به حمایت مستقیم آن از تروریسم که تهدیدی مستقیم برای متحدمان اسرائیل و همچنین خود آمریکایی ها محسوب می شود، جلب نمائیم.

در نهایت بعضی می گویند که با وجود چنین دولت رادیکال و دیکتاتوری در تهران، یک شخص، یک کشور و یا دنیا کار چندانی نمی توانند انجام دهند تا آزادی، دموکراسی و عدالت را در ایران اشاعه دهند. خوشبختانه رئیس جمهور ما با این امر موافق نیست، وی از کنگره خواسته تا به نوشتن برنامه ای مبادرت ورزند که بر مبنای آن تمامی اشخاص داخل ایران و تشکیلات غیر دولتی و افراد خارج از ایران که می خواهند کشورشان آینده ای دموکراتیک داشته باشد، مورد حمایت قرار گیرند.

ما می خواهیم تا ایرانیان قابلیت بیشتری جهت سفر و تحصیل به آمریکا را داشته باشند. اکنون تنها 2000 ایرانی در اینجا مشغول به تحصیل می باشند که این در مقایسه با رقم 200000 دانشجو در سی و پنج سال قبل رقم کمی محسوب می شود و بدون شک ما در سیاست خود تنها بر اهداف کوتاه و میان مدت تمرکز نخواهیم نمود. ما همچنین باید دیدی آینده نگرانه به قضایا داشته باشیم و به این نکته توجه داشته باشیم که ایرانی ها بیست سال دیگر چگونه تصویری از آمریکائیان در ذهن خود خواهند داشت و یکی از راه های بهبود این تصویر افزایش تماس های اجتماعی از طریق تبادل دانشجو می باشد. بنابراین شخص رئیس جمهور و خانم رایس از کنگره تقاضای مبلغ 75 میلیون دلار کرده اند که البته مبلغ زیادی نیست تا بتوان با کمک آن این برنامه را نوشت و یا بتوان امکان پخش همه روزه و 24 ساعته برنامه های تلویزیونی و رادیویی به زبان فارسی برای ایران را گسترش داد. زیرا بدیهی است آنهایی که در ایران به اینترنت دسترسی ندارند به گونه ای عادلانه و متعادل در جریان اتفاقاتی که در دنیا می افتند قرار نمی گیرند و بنابراین قادر به اظهار نظر درستی نیز نمی باشند.

آخرین نکته ای که قصد دارم مطرح نمایم این است که اگر شما به سابقه بیگانگی دو کشور با هم در ربع قرن گذشته توجه نمائید متوجه خواهید شد که ما نسلی از دیپلمات ها و افسران نظامی را داریم که در ایران خدمت نکرده اند، زبان فارسی را یاد نگرفته اند و با تاریخ، فرهنگ و سیاست ایران آشنایی چندانی ندارند. هنگامی که خانم رایس تقریباً یک سال پیش به وزارت امور خارجه آمد، توجه وی روی مسئله ایران معطوف بود و می پرسید که ” خوب،پس این نیروهای من کجایند؟ ابزار دست من در این وزارتخانه چیست؟ ” و کشف شد که تنها دو نفر درآن زمان بطور 24 ساعته بروی مسائل ایران متمرکز بودند. خانم رایس گفتند که در این زمینه باید کاری صورت پذیرد. و ما اکنون در وزارت خانه دارای کرسی ایران هستیم که به گونه ای اصولی و متمرکز در زمینه وقایع روی داده در ایران متمرکز بوده و در تحلیل اتفاقات صورت گرفته در ایران با دقت بالا عمل می نماید.

ما تصمیم گرفتیم، از آنجا که بنا به دلایل واضح امکان ارسال فرستادگان دیپلماتیک به تهران وجود ندارد، حداقل کاری که می توان انجام داد، ایجاد یک تشکیلات دیپلماتیک در داخل کنسولگری مان در شهر دوبی می باشد که ما آنرا ” ایستگاه دوبی ” نام گذاری نمودیم. برای آن بخشی از ما که کار خود را با تمرکز بروی اتحاد جماهیر شوروی سابق شروع کرده بودیم، منبع الهام ما ایستگاه ریگا بود. در خلال سال های 1919 تا 1933 که ما با اتحاد جماهیر شوروی سابق رابطه دیپلماتیک نداشتیم، ایستگاهی در ریگا تأسیس شده بود که به منزله پنجره ای به سوی اتحاد جماهیر شوروی محسوب می شد. ما در سال 1928 یک دیپلمات جوان به نام جورج کنان را به ایستگاه ریگا فرستادیم، که در آنجا وی زبان روسی و دانسته های خود را نسبت به اتحاد جماهیر شوروی تکمیل نمود .

و ما امروز امکان بودن در ایران را نداریم، اما می توانیم تعداد قابل توجهی را جهت خدمت و تمرکز به ایران، به دبی اعزام نموده و مطمئن باشیم که از این کانال به آنچه درباره ایران نیاز داریم، دست خواهیم یافت. در عین حال ما به اطلاع کنگره رسانده ایم که قصد داریم تا تعدادی شغل در کنسولگری ها و سفارتخانه های کشورهای منطقه بوجود آوریم که کارشان تنها دنبال نمودن وقایع ایران، صحبت با ایرانیان تبعیدی و افزایش قابلیت ما در درک کشور باشد.

من می خواهم بگویم که وزارت دفاع در پنج یا شش سال گذشته حتی تلاشهایی بیش از این جهت آموزش افسرانش برای شناخت هر چه بیشتر این کشور صورت داده است. داو زاخئیم این را بهتر می داند زیرا خود بخشی از این نیرو محسوب می گردد. وزارت امور خارجه اکنون تلاش می نماید تا خود را در این زمینه هم پای دیگر تشکیلات دولتی ایالات متحده نموده تا دولت ما بتواند در تشخیص امور داخلی و سیاست خارجی دولت ایران هوشمندانه تر عمل نماید.

این مسلماً چالش نسل ما به شمار می آید. ایران کشوری قوی است، اگر شما به سخنرانی های آقای احمدی نژاد یا علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران توجه نمایید، خواهید دید که این دولت خود را قوی ترین و تأثیرگذار ترین دولت در منطقه خاورمیانه به حساب می آورد و مطمئناً تلاش می نماید تا دایره نفوذ خود را در سرتاسر خاورمیانه گسترش دهد. ما با دوستان خوب خود در منطقه خلیج و همسایگان دوردست تر صحبت نمودیم و چنین به نظر می رسد که نگرانی زیادی در ارتباط با این گرایش جدید در سیاست خارجی ایران وجود دارد. و ما مصمم هستیم تا در برابر گسترش نفوذ ایران در منطقه همان گونه که در ارتباط با جلوگیری از دستیابی آنها به ظرفیت تولید سلاح های هسته ای و رویارویی با تهدیدات تروریستی آنها بر علیه ایالات متحده جدی می باشیم، مقاومت نماییم.

من در اینجا سعی نموده ام تا تنها به موارد ساده و عمومی نوع نگرش ما به چالش ایران اشاره نمایم و به شما این اطمینان را بدهم که ما با جدیت تمام به روی این مسئله متمرکز می باشیم و امیدوارم که شما به این اطمینان رسیده باشید که ما برای غلبه بر این تهدید دارای یک استراتژی طرح ریزی شده می باشیم. اما در عین حال در طول راه به حمایت و درک شما نیازمندیم.

من خدمت حضار عرض می کنم، از آنجا که تعدادی اسرائیلی سرشناس در جمع حضور دارند، ما در خلال چند ماه اخیر دو مورد بحث مفصل با دولت اسرائیل داشته ایم که یکی از آنها همین دیروز در محل وزارت امور خارجه در ارتباط با تمامی جنبه های چالش ایران می باشد و ما خوشحالیم از این که می بینیم دولت اسرائیل در تمامی موارد مربوط به میزان خطرناک بودن این تهدید با ما هم نظر می باشد و همگی شما از نحوه واکنش پرزیدنت بوش در ارتباط با دفاع از اسرائیل هنگامی که احمدی نژاد دو یا سه بار اعلام کرد که اسرائیل باید از نقشه جهان پاک شود مطلع هستید، این بسیار غیر مترقبه است که در عصر و دورانی که رهبران به زبان سیاست و دیپلماسی صحبت می نمایند چنین تهدید ناپسند و خشنی را علیه یکی از اعضاء سازمان ملل متحد و دوست ایالات متحده مطرح می نماید.

ما آنچه را که دولت ایران می گوید کاملاً جدی می گیریم. ما به آنچه آنها می گویند گوش فرا داده و مطمئناً آن دولت را مسئول اعمال و حرف هایش می دانیم.
[http://wiki.shafighefakeh.ir/tiki-read_article.php?articleId=858|ادامه مطلب]