1-3-3-آزمايش شماره 1:
درمورد اثر ميزان بور وتاثير آن در روي محصولات مختلف آزمايشهايي در كشور چين صورت گرفت در اين آزمايش 4 محصول مختلف مانند ذرت، لوبيا،برنج، نيشكر مورد بررسي قرار گرفتند.
8نمونه آزمايشي خاك كه داراي كمبود بور بودند براي انجام اين پروژه و آزمايش انتخاب شدند و كود بوراكس به عنوان پايه واساس حاصلخيزي اين خاكها درصد در نظر گرفته شد وگياهان مورد نظر در هر هشت نمونه آزمايشي افزايش محصولي به مقدار 5/8درصد-4 درصد -6/6 درصد – و 2/10 درصد گزارش شده است
بور افزوده شده نسبت ميوه افزايش داده وميزان كاه وكلش را كاهش مي دهد.
اختلافات فيزيولوژيكي در نيشكر به خاطر متفاوت بودن ظرفيت جذب بور است مخصوصاً وقتي غلظت بور اضافه شده بيش از 5/0 ميلي گرم بركيلوگرم باشد.
مطالعات نشان داده كه وقتي بور در خاكهاي شماره 1-6به كاربرده نمي شود كاهش محصول معادل چهارتا نوزده درصد وميزان بور درخاكهاي شماره 4و5و6 كمبود آنها نسبت به خاك 3قابل ملاحظه بوده وخاكهاي 7-8 داراي مقادير بسيار زيادي بور هستند در نتيجه افزايش بور درخاكهاي 8-7وزن خشك گياه از 7/19-8/10 درصد افزايش يافته است.
با اين سيستم آزمايشي باعث مي شود كه كاربرد بور افزايش مي يابد وباعث مي شود كه كيفيت ميوه ها ودانه ها در ذرت لوبياو برنج بهبود يافته، مطالعات جذب نشان داده كاربرد خيلي كمي از بورجذب مي شود به وسيله اين خاكها بنابراين براي اين خاكها به كارگيري چيزي حدود 9-16كيلوگرم هكتار بوراكس كافي است تا بتواند احتياجات محصولات وگياهان مورد نظر در اين خاكها رابرآورده نمايد. استفاده بيش از اين مقدار ممكن است سميت را براي گياه به همراه داشته باشد بنابراين بايد ميزان بوراكس استفاده شده براي محصولات مورد مطالعه قرار گرفته وميزان بدست آمده را به كشاورزان توصيه شود.(28).
2-3-3-آزمايش شماره 2
در آزمايشي ديگر تاثير حاصلخيزي بور را بر روي پخش واستخراج بور درپروفيل خاك وواكنش برنج درجنوب شرقي كشور چين مورد بررسي قرار گرفت.
در بيشتر خاكهاي بوراكس به عنوان كود حاوي بور توصيه مي شود اما اين مسئله در تمام جهان به عنوان اصلاح كننده وبرطرف كننده كمبود جو در خاكها مورد تاييد قرار نگرفته است به عنوان نمونه مشخص شده كه استفاده از بوراكس ممكن است نتواند نياز گياهان ودانه هاي روغني را درجنوب شرقي چين برطرف نمايد.
براي اين منظور به خاطرتخمين مقدار بور باقيمانده در خاكهاي حاصلخيزي در اين منطقه 3نمونه خاك مهم در جنوب شرقي چين براي انجام آزمايش انتخاب شد ودر اين آزمايش تاثير حاصلخيزي بور را برروي استخراج بور بر روي گياه برنج در مراحل اوليه رشدي آن براي يك دوره سه ساله مورد بررسي قرار گرفت.
استفاده 30 كيلوگرم برهكتار بوراكس باعث مي شود كه غلظت بور استخراجي را در لايه 30-0 سانتي متر افزايش دهد كه البته ممكن است در لايه 40-20 سانتي متر اتفاق مي افتد. گزارشها نشان داده كه استفاده از كودهاي حاوي بور باعث مي شود كه غلظت بور استخراج شده زيادشود.به كارگيري حدود 30-15 كيلوگرم برهكتار بوراكس باعث مي شود مقدار بور در پروفيل خاك در طي سالهايي كه اين كود به خاك اضافه مي شده را زياد كند واثرات باقيمانده بورها در سالهاي بعدي باعث مي شود كه رنگ خاك در اين مناطق ارغواني مايل به آبي شود.اما در عمق 20-5 لايه ها در سال دوم رنگ خاك قرمز مي شود(35).
ميله آبشويي باعث مي شود كه شكل كاربرد بور را تا حدود 30 كيلوگرم برهكتار محدود كند وباعث شود رنگ خاك قرمز شود. وكاربرد 15 كيلوگرم برهكتار بوراكس باعث مي شود مقداري از بور آن در خاك باقي بماند وبراي مدت 3 سال موفقيت محصول را در مورد كشت برنج در اين خاكها به همراه داشته باشد(36).
در يك محدوده اي از PH باعث مي شود كه مقدار بوري كه در محلول خاك وجود دارد وقابل استفاده گياه است نسبت به عمل آبشويي حساس كند. آبشويي بيشتر در لايه هاي سطحي خاك مخصوصاً در خاكهاي با بافتها PH,Sandy اسيدي اتفاق مي افتد ودر خاكهاي سنگين به ندرت اين عمل پيش مي آيد(11).
به علت كمبود بور در جنوب شرقي اين كشور كمبود بور به طور گسترده اي استفاده مي شود تا خاكها را حاصلخيز كرده وبتواند مقدار بور مورد نياز بخشهاي برگ مانند دانه هاي روغني را فراهم نمايد.
مرسوم است كه درشرايط كمبود بور كه داراي كمترين تاثير بر روي اندام برگ مانند گياه دارد به كارگيري بور براي حاصلخيزي خاك توصيه مي شود.
درخاكهايي كه داراي بافت سنگين است به كارگيري كود حاوي بور باعث مي شود كه براي محصولات دانه روغني در دو تا سه سال بعد از بكارگيري بور ديگر لازم نخواهد بود كه هر ساله بور به خاك اضافه شود بلكه همان مقدار اوليه نياز گياه را براي مدت دو تا سه سال فراهم مي كند.
در يكي از ايالتهاي كشور چين سالانه باراني برابر 1800-1500 ميلي متر در طي دوماه مارس تا اكتبر مي بارد كه باعث مي شود مقدار زيادي را بور در طي عمل آبشويي از دسترس خارج شود واز طرفي ريشه اين محصولات ممكن است در سطح خاك قرار بگيرند ونتواند نياز غذايي خود را در اعماق خاك قرار گرفته فراهم نمايد بنابراين در چنين مناطقي براي بهبود وضعيت بور درخاك بايد هر ساله مقدار بور مورد نياز گياه مازاد بر آنچه آبشويي شده واز دسترس گياه خارج مي شود در اختيار گياه مورد نظر قراربگيرد البته بايد توجه داشت كه ممكن است ميزان بور آنقدر زياد باشد كه سميت را براي گياه به همراه داشته باشد.
بنابراين رد طي بارشهاي كه داراي مقادير 16000-1000ميلي متر مي باشد دانه هاي روغني نيز مي توانند به راحتي به رشد خود ادامه دهند(35).
3-3-3-آزمايش شماره 3:
در اين آزمايش تاثير استفاده از بور در روي برگهاي درختان ميوه وشاخ وبرگ آنها وغلظت بور درخاك مورد بررسي قرار گرفته است.
آزمايشات مربوط مي شود به يك دوره پنج ساله كه بعد از گذشت چهار سال مطالعات تاثير بور در روي اين درختان شروع شد ا فشاندن مخلوطي از نيتروژن، فسفر،پتاسيم، اسيد آمينه، در باغهاي ميوه باعث شده كه كيفيت ميوه وغلظت بور را در شاخ وبرگ درختان افزايش دهد ولي تاثير اينها در روي همه درختان يكسان نبوده وباعث شده ويژگيهاي شيميايي آب ميوه ها با يكديگر متفاوت باشد دربرگهاي پرتغال اضافه كردن اسيد آمينه، اوره وكلريدپتاسيم تاثيري در حاصلخيزي شاخ وبرگ وهمچنين جذب بور ندارد. وهمچنين آزمايشات نشان داده كه در باغهاي پرتغال در سنين مختلف 20-3 سال در اثري كه محلول پاش بور وغلظت بور در برگها دارد نيز موثر بوده است ومشخص شده كه غلظت بور در خاك با افزايش سن درخت زياد مي شود زيرا با افزايش سن درخت بسياري از برگها وساير قسمتهاي درخت كه تحت تاثير محلول پاشي با بور قرار گرفته اند سقوط كرده وخيلي زود وارد نمونه خاك شده وتجزيه شده ومقدار بور آن وارد خاك شده وغلظت بور درخاك را افزايش مي دهند.
در اين آزمايشها مشخص شده كه اضافه كردن نيتروژن،پتاسيم، واسپري برگي باعث شود جذب عناصر غذايي ميكرو به وسيله برگها افزايش يابد.
آناليز برگهاي درختان مورد آزمايش نشان داده كه اسپري كردن برگها اثري روي غلظت پتاسيم،ازت،مس،منيزيم وهمچنين سولفور ندارد. ولي اسپري كردن باعث مي شود كه غلظت بور در برگها افزايش يابد وباعث شده كه مقدار بور در برگها چيزي حدود 100-36 ميلي گرم بركيلوگرم با شد. كه اين مقدار در نتيجه دوسال مدت آزمايش وچهار بار به كارگيري بور مي باشد.
مشخص شده كه اوره كلريد پتاسيم نيز باعث مي شود كه حاصلخيزي برگها زياد شود ولي جذب بور را در درختان افزايش نمي دهد اين مقدار بور باعث مي شود كه مقدار محصول بين 9/49-5/36 متغير باشد كه مقدار اول يعني 5/36 تن در هكتار مربوط به سال 1994 و 9/49 تن بر هكتار مربوط به سال 1995 مي باشد كه سن گياه ودرخت 5تا6 سال مي باشد(27).
در آزمايشهايي روي گياه انگور متوجه شدند كه مصرف 2/11كيلوگرم برهكتار بوراكس در ميزان محصول تاثير قابل ملاحظه اي دارد وبا مصرف بوراكس مقدار محصول به مقدار زيادي افزايش مي يابد(6 ).
در پاپايا بور كيفيت ميوه وزمان رسيدن آن را تحت تاثير قرار ميدهد براساس مطالعات چاپمن ميوه درختان كه داراي كمبود بور هستند به طور يكنواخت مي رسند وحاوي قند كمي مي باشند.(7).
4-3-رفع كمبود بور
اگر تجزيه خاك يا برگ نشانگر كمبود بور باشد مي توان با استفاده از بوراكس يا تترابرات سديم نسبت به رفع كمبود بور اقدام نمود. به منظور رفع كمبود بور مي توان از راههاي زير استفاده نمود.
1-بوراكس يا تترا برات سديم كه همان بواركسي است كه در كشاورزي استفاده مي شود داراي يازده درصد بور مي باشد وماده اي سفيد رنگ وكريستالي محلول در آب وقابل استفاده گياه مي باشد.(3)
بوراكس به صورت محلول پاشي يا همراه با كودهاي ديگر از طريق خاك مصرف مي شود براي محلول پاشي اسيدبوريك به دليل حلاليت بالاتر نسبت به بوراكس ترجيح داده مي شود ولي براي مصرف در خاك هردو ارزش يكساني دارند.
2-Granubor 15 درصد بور و برات Granubor كه داراي بور 3/14 درصد مي باشد كه اين بيشتر به صورت خشك مصرف مي شوند والبته همراه با ساير كودها هم استفاده مي شوند.
3-Solubor كه داراي 5/25 درصد بور است محلول است كه به صورت محلول وهمراه با آب آبياري يا محلول پاشي استفاده مي شود وحلاليت آن از بوراكس بيشتر است مخصوصاً اگر از آب سرد استفاده شود.
4-Ulexite: كه داراي 9/9 درصد بور است كه به صورت محلول مي باشد (سديم برات) وفرم غيرمحلول كه كلسيم بورات است كه بيشتر در خاكهاي اسيدي وبراي مدت طولاني استفاده مي شود(29).
شيشه هاي بور وسيليكاتها كه از چندين سال پيش دريافته اند كه نمكهاي بور وساير عناصر ناچيز را مي توان باشيشه همجوش به خاكها داد تاباحل شدن تدريجي شيشه نمك آزاد شود اين مواد همجوش نام دارند وبا موفقيت براي دوام بخشيدن به قابليت جذب نمكهاي عناصر كم مصرف بسيار حل پذير و بسيار واكنش پذير بكار مي رود كه شيشه بروسيليكت نمونه اي از اين مواد هستند ومقدار بور در همجوشها متفاوت وبين 3 تا 6 درصد است. هرچه اين مواد درشت تر باشد كارايي كمتري دارند.
در شكل زير اثر بوراكس را اندازه ذرات برجذب بور درگياه يونجه مشخص شده است:
نمودار (1-3): اثر بوراكس و در اندازه مختلف ذرات يك شيشه بور برجذب بور به وسيله يونجه. (3)
بور در كود مايع بور يك اسيد (H3Bo3) ويك بورات تجاري حل پذير به نام سولوبور را مي توان در آب حل كرده و مستقيماً به برگ گياهان اسپري نمود(1).
در جدول 2-3فهرستي از كودهاي رايج بور عنوان شده است(3)
جدول (2-3):كودهاي رايج بور
درصد بور منبع
11 بوراكس
18 سديم نپتابرات
20 سولوبور
17 بوريك اسيد
10 كولمايت
6-2 همجوشهاي بور
5-3-اثرات متقابل بور درساير عناصرغذايي
ميزان بور در گياه در شرايط سميت ويا كمبود در ميزان جذب ساير عناصر غذايي تاثير مي گذارد.در مركبات موقعي كه مقدار بور كم است فسفر درغلظتهاي بيش از محصول تجمع مي يابد. و درگياهان دچار كمبود نسبت فسفر معدني به فسفر كل درساقه ها وبرگها بيشتر مي شود.
باافزايش مصرف فسفر جذب بور 40 درصدكاهش مي يابد. تاثير بازهاي خاك روي جذب بور نيز شناخته شده است در آزمايشهايي درمورد روابط پتاسيم-بوروكلسيم-بوردر گياهان انجام شده ومشاهده شده است كه هم كلسيم وهم پتاسيم به طور مشخصي جذب بور را تحت تاثير قرار مي دهد آنها گياهان را در محيط كشت شني با پنج سطح پتاسيم (10و 50 و 89 و 250 و 500 ppm) و چهارسطح بور 001/0-1/0- 5/0-5ppm رشد داده ودر كرتهايي كه حاوي 001/0پي پي ام بور و500پي پي ام پتاسيم بوده تنها سه روز بعد از شروع آزمايش علائم كمبود را نشان داده وعلائم مسموميت در سطح 5 پي پي ام بور ظاهر شد وشدت آن با افزايش مقدار پتاسيم تشديد شده است. در مورد كلسيم مسئله كمبود بور شبيه پتاسيم بوده ولي در مورد سميت نقش كلسيم عكس پتاسيم مي باشد.
مصرف نمكهاي كلسيم دار در خاك تجمع بور وعلائم سميت آن در برگها كاهش ميدهد. همچنين رابطه مشخصي بين منيزيم يا نسبت آن با بور تشخيص داده شده كه مقادير بالاي اين نسبت سبب بروز علائم سميت مي شود.(18)
در سال 1956 مشخص شده كه هنگامي كه كمبود بور وجود داشته باشد مقدار منگنز افزايش مي يابد واين امر به خاطر رابطه آنتاگونسيمي بين اين دو عنصر مي باشد.(7)
فصل چهارم
سميت بور: با وجود آنكه ممكن است در برخي خاكها كمبود بور را داشته باشيم ولي خاكهايي كه غني از بور هستند از اهميت بيشتري برخوردار هستند زيرا باعث سميت بور در زمين وكاهش محصول مي شود(6).
معمولاً بيشترين غلظت در خاكهايي كه در آنها آب بخار شده ورسوبات دريايي در آنها ته نشين شده اتفاق مي افتد. غلظتهاي سمي بور غالباً در خاكهايي كه در آنها رسوبات عظيم بوراكس يا ساير كانيهاي بور موجود باشد مشاهده مي شود، همچنين در خاكهاي بدست آمده از رسوبات جوان زمين شناسي وخاكهاي مناطق خشك هم مقادير زيادي بور مشاهده مي شود(7).
1-4-منابع افزايش بور در خاك:
علاوه بر اين منابع مختلف ديگري نيز ممكن است سبب افزايش بور و سميت شود كه مي توان به موارد زير اشاره نمود(33).
1-آب آبياري
2-فاضلابها
3-باقيمانده معادن
4-خاكسترهاي متحرك
5-مواد شيميايي
1-1-4-آبهاي آبياري:
آبهاي آبياري در بسياري از مناطق جهان داراي بور محلول بوده وممكن است موجب تجمع زياد بور در خاك شود در بسياري از مناطق پنجاب وايالتهاي ديگر آن آبهاي آبياري داراي كيفيت مناسب با مقدار كافي بور هستند كه استفاده متوالي آنها ممكن است موجب تجمع بور در خاك شود ولي گاهي استفاده از مقادير زيادي مواد حاوي بور در سالهاي متوالي موجب ايجاد سميت بور در خاك مي شود(17).
Phankhar در سال 1915 اين مسئله كه آب آبياري يكي از منابع عمده افزايش بور است را مطرح كرد.
پتانسيل سميت بور در آب آبياري بسياري از ويژگيهاي فيزيكي وشيميايي خاك را تحت تاثيرقرار مي دهد(33).
درمنابع ديگري ميزان قابل قبول بور براي آب آبياري را براي گياهان حساس 3/0پي پي ام براي گياهان نيمه مقاوم 2/1 پي پي ام وبراي گياهان مقاوم 2 پي پي ا م عنوان شده است.(7)
در يك آزمايشي كه در كشور چين صورت گرفته 100 سي سي آب سنگين كه داراي غلظت 5 ميلي گرم برليتر بور مي باشد را برا ي آبياري گياه آلفا آلفا استفاده كرده وبعد از طي دوره رويشي گياه ودر پايان مرحله برداشت غلظت بور درهر كيلوگرم وزن خشك گياه 200 ميلي گرم بر كيلوگرم بود كه نشان ميداد اين گياه ميزان بور را از آب آبياري جذب مي كند(33).
2-1-4-فاضلابها:
فاضلابها چه فاضلابهاي شهري وفاضلابهاي صنعتي از منابع عمده سميت بور در خاك وگياه مي باشد ومواد حاوي بور از اين طريق وارد آب رودخانه ها شده و سپس وارد زمين كشاورزي گشته وباعث ايجاد سميت در اين خاكها مي شود.
اگر سميت بور در گياه ناشي از فاضلابها باشد بايد استفاده از آن را متوقف نمود اينها علاوه برمقادير زيادي B ساير عناصر سنگين وسمي را نيز به همراه دارند وباعث آلودگي محيط زيست مي شوند(17).
3-1-4-باقيمانده معادن:
در معادن اغلب ضايعات مواد كربنات مي توانند به عنوان يكي از منابع مهم بور در خاك باشند سنگهاي كربناتي وذغال سنگ كه همراه با مواد آلي هستند اغلب حاوي مقادير زيادي بور هستند كه اكسيداسيون اين مواد وقتي اتفاق مي افتد باعث مي شود مقاديرقابل توجهي از بور آلفا در آب حل شود. غلظت كل بور در اين تركيبات پذيري حدود 96 ميلي گرم بر كيلوگرم مي باشد كه وقتي وارد خاك مي شود مقاديري كه در آب قابل حل مي باشد 26 ميلي گرم برليتر است. كه با توجه به اينكه، كلسيم برمحلول در آب گرم بايد 8 ميلي گرم بركيلوگرم باشد كه اگر از 5 ميلي گرم بركيلوگرم بيشتر شود سميت بور را به همراه خواهد داشت(33)
4-1-4-خاكسترهاي متحرك:
اين خاكسترها كه عموماً از ضايعات كارخانجات برق توليد مي شود تاحدي باعث بهبود خصوصيت فيزيكي وشيميايي خاك مي گردد. همچنين مي تواند روي پتانسيل سميت گياه نيز اثر بگذارد كه در سال 1993 توسط كارسون مطرح شد(37).
باقيمانده سوختهاي فسيلي بر روي زمين مي توانند غلظت بور را افزايش دهند مخصوصاً اگر قابل حل باشد وباعث افزايش PH خاك در حدود 10 –5 درصد مي شود.
ممكن است مقادير زيادي از بور موجود در اين خاكسترها مورد استفاده گياه قرار بگيرد مخصوصاً اگر در زمين سبزيجات كاشته شود يا اگر درختان ميوه وجود داشته باشد.
بيمنر در سال 1982 گزارش داد كه ميزان بور در يك خاكي كه تحت تاثير اين خاكسترها قرار گرفته بيش از 700ميلي گرم بركيلوگرم مي باشد.
فرم بور موجود در اين خاكسترها بيشتر به صورت بورات محلول وتاحدي به صورت بروسيليكات مي باشد در سال 1980 مشخص شد كه شرايط قليايي باعث مي شود حلاليت بور كاهش يابد.
اسيد بوريك وكاني بورات در تركيبات مثل شيشه، چيني، چرم، فرش وفيلم عكاسي نيز وجود دارد كه وقتي اين مواد در محيط تجزيه شوند مقدار بور در آنها وارد خاك مي شود.
اثرات سمي بور گاهي به خاطر مصرف زياد كودها داراي بور و درخاكهايي غني از بور مانند رسوبات دريايي نيز بروز مي كند(35).
5-1-4-مواد شيميايي:
اينها هم جزء منابع عمده سميت بور هستند بسياري از موادشيميايي ساخته دست بشر مي توانند بور را به نحوي وارد زمين كرده وباعث افزايش غلظت بوردرخاك شود در بسياري از سموم، آفت كشهاوحتي كودهاي كشاورزي نيز ممكن است مقادير ناچيزي بور وجود داشته باشدكه در اثراستفاده پي درپي از اين مواد بور از اين تركيبات جدا شده و وارد خاك شده وسميت بور را در طي گذشت زمان به همراه دارد.
سميت عنصر بور بيشتر در نواحي خشك ونيمه خشك كه مقدار بور آنها خيلي زياد است مربوط مي شود. مشاهداتي كه در سازمان ترويج كشاورزي دانشگاه كاليفرنيا انجام گرفت آنها متوجه شدند كه وجود اين عنصر به ميزان يك پي پي ام در آب سبب آسيب به گياهان حساس مي شود ده پي پي ام نيز ممكن است حتي گياهان مقاوم نيز آسيب ببيند.
طبق بررسي هاي رايز وهمكاران در سال 1973 هرگاه درخاك ميزان بور قابل حل در آب گرم بيش از 5 پي پي ام باشد احتمال بروز مسموميت ناشي از بور وجود دارد ودر صورتي كه مقدار آن كمتر از يك پي پي ام باشد معمولاً براي رشد مطلوب گياه مناسب نيست.(3)
2-4-عوامل موثر بر سميت بور:
يكي از مسائل بسيار مهمي كه بايد در مورد سميت بور در نظر گرفته شود متحرك بودن وغيرمتحرك بودن بور در ارقام و گونه هاي گياهي مي باشد(31 ).
در حال حاضر شناخته شده كه بور مي تواند در گونه هايي كه پلي اول توليد مي كنند يا عمل فتوسنتزويا مقابولسيم را انجام دهنده به صورت متحرك باشد در اين گونه ها كمپلكس پلي اول-بور-پلي اول در بافتهاي فتوسنتزي انجام مي شود، تشكيل مي گردد وحمل ونقل وجابجايي وفعاليت آن در مناطقي كه مريستمها توليد مي شود ديده مي شود، و در گونه هايي كه هيچ پلي اولي توليد نمي شود بور درآنها به صورت غير موبايل است در گونه هايي كه به ا ين صورت مي باشد. حركت ونقل وانتقال صورت گرفته وبور در داخل برگها وساقه نگهداري مي شود وباعث مي شود كه بيشترين تجمع بور در برگها باشد.(32)
شيب غلظتي در اين گونه به اين صورت است كه:
غلظت بور در برگيچه ها ورگبرگها بيشتر از قسمت مياني پهنك برگ و بيشتر از حاشيه ولبه هاي قسمتهاي تيز وبالاي آن مي باشد.
در گونه هاي كه بور غيرمتحرك است بيشترين تجمع بور درقسمت هاي بالايي ودر حاشيه برگ هاي پيروكامل شده مي باشد.
مشخص شده كه درگونه هايي مقدار غلظت بور خيلي كمتر از حد متعادل باشد تفاوت بسياركمي بين تجمع بور درسرتاسر برگ ديده مي شود(31).
در بافتهاي كه سميت بور مشاهده مي شود مي توانيم آنرا به 2 قسمت برگهاي جوان وپير تقسيم كنيم و در حد وسط بين اين دو چيزي وجود ندارد.
تفاوت بين مقدار بور اشباع پيدا كرده در گونه هاي مختلف باغلظت بور رابطه دارد به طوريكه در بسياري از گونه هايي كه به سميت بور واكنش نشان مي دهند مقدار بور در برگها در حد پاييني قرار گرفته ودرمقابل هم گونه هايي وجود دارند كه نسبت به مقدار بسيار بالايي از بور در برگها واكنش نشان مي دهد.(32 )
درنمونه هاي بادام،هلوو آلو پيشنهاد شده كه در اين گونه ها تشخيص بور نمي تواند به وسيله جابجايي تعيين شوند و مشخص شده كه در اين گونه ها بور موبايل است. در درخت سيب مشخص شده كه تشخيص بور منحصراً به وسيله نقل وانتقال وجابجايي آن تعيين مي شود وبور در آنها موبايل است(31 ).
تفاوت بين خصوصيت متحرك بودن وغيرمتحرك بودن بور را مي توان به وسيله تشخيص نوع بور در ارگانهاي مختلفي از گياهان وگونه هاي گياهي مشخص كرد.
به عنوان مثال در شرايط مزرعه ودر شرايط يك سان درخت پسته وگردو هردو بيشترين غلظت بور در برگهاي كامل شده وكمترين غلظت بور در ميوه ها ودانه ها است در حالي كه در درخت سيب وبادام بيشترين مقدار بور موجود در ميوه ها وكمترين مقدار بور در برگها مي باشد.(32)
در گونه هاييكه الكل- قند در آنها توليد مي شوند بور در مناطق مريستمي ويا ميوه ها تجمع پيدا خواهدكرد.
با تشكيل اين كمپلكس الكل –بور-الكل باعث مي شود بور كه از ريشه ها جذب مي شود با اين تركيب حركت كنند وبه مناطق مريستمي ومناطق فتوسنتزكننده حركت كرده و در آنها اين تركيب مهم تشكيل مي شود سپس اين تركيب به سوي ميوه ها ودانه ها حركت مي كند ودر آن محل تجمع پيدا مي كنند.
ولي اساس بيوشيميايي مربوطه به تحرك بور وتشكيل اين كمپلكسها هنوز به طور كامل در گونه هاي گياهي مشخص نشده است وباعث شده كه محدوديتي در پيش بيني نوع بور وعلائم مسموميت آن در گونه هاي گياهي مختلف به وجود مي آيد. زيرا اولاً اين كه علائم از مسموميت بور فرمهاي نامناسبي هستند كه اتفاق مي افتند درگونه هاي گياهي كه الكل هاي قندي در آنها وجود دارد واغلب نوع گونه هاي گياهي آن ناشناخته است ودوم اينكه گياهان نسبت به سميت بور حساسيت هاي بسيار مختلفي وبسيار زيادي را ازخود نشان مي دهند كه تعيين تمام اين حساسيت ها كاري بس دشوار است.
نمونه هايي كه بيشتر ديده مي شود اجتماع بور درگونه هاي مربوطه مي شود كه غلظت زيادي از بور در برگهاي پير آنها پيدا مي شود كه اين مسئله به طور تصاعدي افزايش ودر برگهاي جوان وميوه ها ودانه ها وغلظت بور كاهش مي يابد.(32).
مشخص شده كه بور عنصري است كه محدوديت تحرك دارند وبنابراين در نوك برگها ولبه هاي آنها بور تجمع پيدا مي كند.
آتون در سال 1941 گزارش داد كه علائم برگي سميت بور ويژگيهاي آن در بسياري از گونه هاي گياهي به ويژه در درختان هسته دار مشاهده مي شود.( 33).
به منظورتقويت اين مشاهدات تشخيص داده شده درگونه هاي مثل Malus وpyrus تجمع زيادي از بور دربرگهاي آنها وجود دارد كه سالها بعد يعني در سال 1995 و1994 دانشمندان ديگر نيز همين نتايج را اثبات كرده اند.
بنابراين معمولاً علائم سميت بور نتيجه فعاليت زياد بور در اين گونه ها است كه اتفاق مي افتد ودر نتيجه نقل وانتقالي از بور شكل مي گيرد مثلاً در نمونه اي كه الكل قندي وجوددارد زماني كه الكل قندي همچون سوربيتول وجود داشته باشد باعث مي شود كه بور دراين ماده محصور شود مخصوصاً در مناطق مريستمي و باعث شده كه بور امكان جابجايي آن وجود داشته باشد.
اكنون مي توان پيش بيني كرد كه الكلهاي قندي باعث تشكيل كمپلكس با بور شده وباعث نقل وانتقال سريع وفعاليت زياد بور در اين گونه هاي گياهي مي شود(31).
در 24 نوع گونه گياهان تزئيني مشخص شده كه بور در آنها متحرك است واينها قادر هستند كه پلي اول در اندامهاي خود توليد كنند.
غلظت بور در برگها ودر سنين مختلف نيز مي تواند به خاطر فعاليت بور متفاوت باشد بيشترين غلظت بور در برگهاي پيروكامل است وكمترين مقدار در برگهاي جوان وهمه نشان دهنده اين مطلب است كه بوردر اين گونه غيرموبايل است مثل گونه هاي سيب زميني،هلو،توت فرنگي،گردو وگونه هايي كه غلظت بور در برگهاي جوان زياد باشد بور به صورت موبايل است كه همراه با آب از برگهاي پيرجابجا مي شود(32).
تفاوت قسمتهاي جمع شده از بور در بافتها در آنجايي كه علائم سميت بور بروز خواهد كرد مشخص خواهد شد(33).
3-4-علائم سميت بور در گونه هاي گياهي
الف-گونه هاي كه بور درآنها متحرك است.
ب-گونه هاي كه بور در آنها غير متحرك است.
در گونه هاي كه بور موبايل است علائم سميت با گونه هاي كه غيرموبايل مي باشد متفاوت است. در گونه هايي كه داراي بور متحرك مي باشند علائم شخصه سميت به صورت زير است.
1-سياه شدن ساقه هاي جوان گياه
2-افزايش ترشحات گياهي
3-زاويه بين ساقه وبرگ قهوه اي رنگ مي شود.
4-چوب پنبه اي شدن ساقه ها
5-مرگ گياه
در گونه هاي كه داراي بور غير متحرك هستند از آنجايي كه بيشترين تجمع بور در حاشيه ونوك برگهاي پيرو كامل شده است علائم سميت به صورت سوختگي لبه ها وبالاي نوك برگي مي باشد(32 ).
در قسمتهاي مثل MolusوPyrus واكنش آنها در مقابل سميت بور به وسيله تغيير شكل در برگهاي جوان و تغيير در ساقه ها مي باشد وعلائمي از سوختگي در بالاي آن مشاهده مي شود.
2نوع از علائم سميت بور در غلظتهاي متفاوت از بور موبايل مشخص شده ولي در مورد گونه هايي كه بور غير موبايل است محدوديتي وجود ندارد. عموماً براي بسياري از گونه هاي گياهي بور غير موبايل است(31).
تفاوتهاي مربوط به متحرك بودن بور نشان مي دهد كه اين مسله تاثير بسيار عميقي روي تشخيص وضعيت بور درگياه گذاشته وتكنيكهاي آزمايشي وعلائم نشان مي دهد كه در بيشتر گياهان بور غير موبايل است(32)
در نمونه هايي كه به بافتهاي گياهي مربوط مي شود تعيين حد تعادل بور به متحرك بودن بور درگياه و بافت آن بستگي داد.
براي تشخيص كمبود بور نسبت به حد متعادل آن نيز مي توان از مسئله متحرك بودن يا غيرمتحرك بودن بور استفاده نمود.(31 ).
در سال 1960 اورتيل پيشنهاد داد كه علائم سميتي بور مربوط است به اشباع بور در گياه وعلائم سميت بور كه در برگهاي پيروآن هم بيشتر در حاشيه برگها وجود دارد.
نتايج او نشان مي دهد كه حضور يا وجودسميت وعلائم آن باغلظت بور همبستگي زيادي داشته كه البته فاكتور نوع اندام گياهي نيز در آن موثربوده ولي نتايج در حال حاضر نشان مي دهد كه سميت بور ممكن است هم دربرگهاي جوان وهم در برگهاي پير اتفاق بيفتد به نوع گونه گياهي بستگي دارد و از اين جهت با نظريه اورتيل مغايرت دارد برطبق نظريه اورتيل اختلاف مقاومت برگهاي پيروجوان نسبت به افزايش غلظت بور كه در نتيجه استفاده از غلظتهاي مشابهي ممكن است به وجود آيد. نمي تواند به طور واضحي نشان دهد. حضورعلائم سميت بور در گونه هاي گياهي مربوط به خصوصيت هاي بور در گياه مي شود در گونه هاي كه واكنش آنها از نسبت به اين مسئله به صورت سوختگي لبه ها وقسمتهاي بالاي برگ باشد نشان دهنده غيرموبايل بودن بور بوده ودر صورتي كه به صورت سوختگي ساقه وقسمتهاي جوان باشد بور در اين گونه موبايل تشخيص داده مي شود.
اثرهاي سمي بور دربيشتر گونه ها سبب زردشدن نوك برگ مي شود وبه تدريج سوختگي پديد مي آيد اين سوختگي ابتدا در نوك وحاشيه برگها شروع مي شود وبلاخره بين رگبرگهاي جانبي پخش مي شود وبه طرف رگبرگهاي اصلي پيش مي رود برگها ظاهر سوخته پيدا مي كنند وپيش از موقعي كه مي ريزند(32)
گياهان در برابر مقادير سمي بور مانند بعضي از عناصركم مصرف ديگر مقاومت كمي دارند برگهاي مسن درگياهان مسموم داراي حاشيه اي با نقاط قهوه اي مايل به زرد هستند ودر شرايط مسموميت شديد نقاط قهوه اي در تمام سطح برگ پراكنده مي شود.علائم سميت بور به طور شخصي روي برگهاي مسن ديده مي شود در مركبات علائم سميت بور شامل زردشدن حاشيه برگ وفاصله بين رگبرگهاي در برگاهي مسن است وهمچنين خشك شدن سرشاخه ها وحاشيه برگها نيزمشاهده مي شود برگها وساقه هاي جوان ممكن است تا چندين ماه علايم مسموميت را نشان ندهند وبعد اين علائم در آنها ظاهر مي شود البته بيشتر برگهاي مسموم در طي زمستان وماههاي اول بهار مي ريزند.(27)
بنابر مطالعات اسميت در سال 1956 علائم مسموميت متوسط بور ظهور نقاط زرد رنگ روي برگ وزرد شدن نوك برگها ويا نقاط رنگارنگ روي برگ است ودر شرايط مسموميت شديد ممكن است ريز ش برگها همراه با كاهش ميوه باشد.
براساس وطالعات ويلكوكس در سال 1960 ميوه هاي دانه دار وهسته دار علائم مشخصه مسموميت بور در برگها را نشان نمي دهند وهيچكدام از آنها مانند گياهان ديگر بور را در برگهاي خود جمع نمي كنند وعلائم سميت عمدتاً با صمغي شدن و خشك شدن شاخه ها همراه است وبرطبق نتايج بدست آمده علائم مسموميت بور در درختان ميوه هسته دار تفاوت آشكاري باهم دارند.(7)
در زردآلو كوتاه شدن فاصله ميان دو گره سبب تورم گره ها شده وترشح صمغ افزايش مي يابد سپس پوست درخت ترك خورده واز آن جدا مي شود ميوه روي درخت كم بوده واغلب نارس باقي مي ماند.
در درخت گيلاس خشك شدن شاخه هاي انتهايي با ترشح صمغ همراه ا ست باز شدن جوانه هايگل كند شده وميوه تشكيل نمي شود.(6 ).
براساس مطالعات سيبز وهمكاران در سال 1955 علائم سميت درهلو شامل پژمردگي وخشك شدن جوانه ها وشانه ها در اواسط يا اواخر فصل است. درمحل جوانه ها وشاخه ها مناطق فاسد شده اي توام با ترشح صمغ به خصوص درمحل انشعابات ديده مي شود وپوست درخت زبرشده وعدسكهاي آن زياد مي شود و رشد جوانه هاي جانبي سريع شده وگياه به صورت انبوه در مي آيد زود مي رسد ولي بي مزه مي شود.
در تاكستانهاي كاليفرنيا مسموميت بور بسيار شايع است وعلائم مسموميت كندي رشد، چين وچروك دار وفنجاني شدن برگ است وهمچنين درحاشيه برگ ها نقاط پراكنده قهوه اي وسياه نكروزه ظاهر مي شود(7).
در پاپايا علائم مسموميت زردشدن نوك برگهاي مسن وپيچيده شدن حاشيه برگهابه سمت بالا وزردي و نكروزه حاشيه وفاصله بين رگبرگها است چنين برگهايي در نهايت خشك شده ومي ريزند ودر نهايت تمام گياه مورد نظر خشك مي شود.(4)
در گياه كدو سميت بور برروي شرايط كلروفيل سازي گياه تاثير گذاشته وباعث كاهش رشد مي شود همچنين سطح برگ كاهش يافته كه خود منجر مي شود كه تثبيت co2 در گياه كم شود واينها همه قبل از اين اتفاق مي افتد كه علائم سميت بروز كند(27).
در گياه لوبيا سميت بور باعث مي شود در متابولسيم اوره در برگ اختلال ايجاد كندوباعث ايجاد بر آمدگيهايي در روي گياه لوبيا شود(7 ).
4-4-مقاومت گياهان نسبت به سميت بور
گياهان نسبت به سميت بور مقاومتهاي مختلفي از خودنشان مي دهد در آزمايشهاي مختلفي كه انجام شد مشخص شده كه برخي از گونه وقتي بعد از گذشت 5 ماه ود رمقادير بسيار بالايي از بور در حدود 25 پي پي ا م هم مي توانند به رشد خود ادامه دهند اينها گياهاني هستند كه مقاومت زيادي نسبت به سميت بور دارد درخاكي كه براي ساير گونه هاي گياهي اين مقدار در حد سميت مي باشد.
گونه هاي همچون Galium Odoratum اينها نسبت به سميت بور بسيار حساس هستند وبعد از 1 ماه علائم سميت را به خوبي نشان مي دهند حتي در غلظتهاي حدود 5پي پي ام نيز ممكن است اين علائم بروز كند.
جدول زيرگياهان مختلف را برحسب حساسيت درمقابل زيادي بور طبقه بندي مي كند.
اگر ميزان بور در عصاره اشباع خاك 7/0پي پي ام باشد حتي گياهان حساس نيز صدمه نمي بينند از 7/0 تا 5/1 برخي گياهان به خوبي اين مقدار را تحمل مي كنند وبرخي از گياهان حساس كمي صدمه مي بينند واز 5/1 پي پي ا م بيشتربراي اغلب گياهان سمي خواهد بود(6).
5-4-سميت بور در دو نمونه گياهي
1-5-4-سميت بور در آفتابگردان
به منظور بررسي سيمت بور در گونه هايي گياهي آزمايشي صورت گرفت واز گونه گياهي آفتابگردان استفاده شد براساس مدارك بدست آمده اين گياه جزء گياهان نيمه مقاوم وتا مقاوم قرار گرفته است.
در اين آزمايش 2 محلول آزمايشي را در نظر گرفته اند ودر يك نمونه مقدارزيادي از بور را به نمونه محلول اضافه كرده اند وسميت وعلائم ومقدار بور را در هردو نمونه اندازه گرفته اند وحد سميت بور ومقدار قابل قبول آن را براي اين گياه تعيين نمودند.
مشخص شده كه در پهنك برگ غلظت بور بعد از 65 روز افزايش مي يابد وزماني كه حداكثر آن به 1870 ميلي گرم بركيلوگرم دروزن خشك گياه مي رسد. زماني كه وزن خشك گياه 5برابر مي شود مقدار بور در پهنك برگ به حدود 290-22 ميلي گرم بركيلوگرم مي رسد غلظت بحراني براي سميت بور در 90 درصد حداكثر محصول مشخص مي شود كه مقدار آن 130 ميلي گرم بركيلوگرم در پهنك برگ است وزماني كه غلظت بور به 1870 ميلي گرم برسد 25 درصد محصول از بين رفته است. نتايج نشان داده است كه بازه ومحدوده كلي بين سميت بور ومقدار قابل استفاده آن براي اين گياه وجود دارد ومشخص شده كه اين گل تحمل بسيار زيادي نسبت به مقدار زيادي بور در محيط ريشه از خود نشان مي دهد(31).
2-5-4-سميت بور در خزه Spivodella Polyrihizioi
خزه در بسياري از كشورها همچون شمال آمريكا، آمريكاي مركزي،اروپا وآفريقا، شمال استراليا وآسيا مشاهده مي شود اينها گياهاني هستند كه مي توانند در داخل آب فاضلاب حيات داشته باشد. هدف اصلي از خزه ها در فاضلابها وزمينهاي مرطوب به منظور قابل حل نمودن مواد غذايي وتعيين ميزان آلودگي فاضلابها مي باشد. مطالعات روي خزه ها، كه در داخل سيستم فاضلابها وجود دارد همچنين براي مردابها وبراي رقيق كردن فاضلابهاي خانگي وتاثير كه بر روي ماهيها مي گذارند نيز استفاده مي شود.
اينها در سطح آب قرار گرفته اند وريشه ها را به داخل ستوني آب مي فرستند از مواد غذايي داخل فاضلابها استفاده مي كنند.
در بسياري از اين مطالعات مشخص شد كه بور درداخل اين فاضلابها وجود دارد كه گياه خزه قادر است مقدار قابل توجهي از اين عنصر را در داخل فاضلابها خارج و در داخل خود ذخيره نمايد وبراي پاكسازي بخشهاي آلوده به كاربرده مي شود. از آنجايي كه مقاومت گياه نسبت به بور متغير است آبي كه در حدسميت براي گياهان حساس قرار دارد مي تواند براي گياهان مقاوم استفاده شود بعضي از گياهان ممكن است درغلظتهاي كم بدون كاهش عملكرد علائم آسيب را در برگها از خود نشان دهند.
گياهان از نظر مقاومت در برابر بور به شش گروه تقسيم مي شوند كه دانه آنها از خيلي حساس تاخيلي مقاوم تغيير مي كند درجه مقاومت برهمانند مقاومت در برابر شوري با عواملي از قبيل: اقليم، شرايط خاك، ارقام گياه تغيير مي كند وبه همين علت معمولاً به جاي يك غلظت معيني دانه اي از غلظت مشخص مي شود.
در مورد درجه مقاومت گياهان زينتي نسبت بور از آنجايي كه اهميت ظاهري اين گونه گياهان اغلب بيشتر از سرعت رشد آنها مي باشد هنگام تعيين حداكثر مقادير مجاز برهم نشانه هاي آسيب برگي وهم كاهش محصول با هم در نظر گرفته مي شود. به طوري كه علائم ظاهري به صورت كلروز را نقاطي كه بافت آنها مرده است در برگ ديده مي شود(34).
6-4-مقدار ومحدوده سميت بور درگياهان مختلف
برگ گياهان زراعي معمولاً حاوي 40 تا 100 ميلي گرم بور در هر گرم وزن خشك مي باشند ولي هنگامي كه مقدار برخاك به محدوده سميت نزديك شود اغلب اين مقدار 250 ميلي گرم در كيلوگرم وزن خشك گياه هم تجاوز مي كند ودر شرايط فوق العاده شديد سميت غلظت در برگ ممكن است 1000-700 ميلي گرم دركيلوگرم هم برسد.
در گونه هايي كه علائم سميت ديده مي شود مقدار بور در محدوده 400-100 گرم وزن خشك گياه است وبعد از كشت 3تا4 ماه مقدار آن به 5/0 پي پي ام مي رسد.
در گونه هاي ممكن است مقداربور در برگها ودر بافتها درحد نرمالي حدود100-40 ميلي گرم دركيلوگرم وزن خشك مي باشد وزماني كه اين مقدار به 1000-700 برسد به حد سميت رسيده است.
در بررسي اين محدوده 130-10 ميلي گرم در كيلوگرم عنوان شده كه شايد علت آن شيب غلظتي بور در برگها از نوك برگها تاحاشيه برگها باشد.
7-4-روشهاي اصلاح سميت ناشي از بور
1-7-4-آبشويي
براي برطرف نمودن سميت بور ابتدا بايد عواملي كه موجب ازدياد بور درخاك شده اند را شناسايي نمود اگر بوراكس به خاك اضافه مي شود بايد مصرف آنرا متوقف نموديا آب آبياري نيز بايد از نظر ميزان برتجزيه شود(7 ).
وقتي مقدار بوري كه از طريق آب آبياري به خاك اضافه مي شود بيشتراز مقداري كه مورد نياز گياه باشد بايد مقادير زيادي آن از منطقه ريشه گياه آبشويي شود. خاكهايي كه داراي مقادير زيادي بور هستند قبل از اينكه براي يك استفاده موفق به كاربرده شوند بايد غلظت بور در محلول آنها كاهش يابد زير حد سميت براي محصولات استراتيژيكي وگياهان حساس برسد(33 ).
در سال 1993 jame به كارگيري آب بيشتري از آنچه گياه لازم دارد باعث آبشويي مي شود. مخصوصاً براي محصولات گياهي عمل آبشويي بايد به اندازه كافي صورت بگيرد تا افزايش بور به مقدار پاييني برسد به حدي كه براي گياه ضروري باشد مخصوصاً در خاكهاي اسيدي Sandy مقدار آب لازم براي آبشويي بور به عمق خاك بستگي دارد. اگر آبشويي به ميزان كافي صورت نگيرد غلظت بور درمنطقه سطحي خاك كم ولي در اعماق در منطقه ريشه تجمع مي يابد باعث افزايش غلظت بور مي شود.
در خاكهايي مناطق خشك غلظت بور خيلي زياد به ويژگيهاي فيزيكي وشيميايي خاك بستگي دارد وكاربرد بيش از حد آب براي آبشويي درزير شرايط مزرعه يك روش قديمي است كه براي اصلاح خاكهايي كه داراي مقادير زيادي بور است پيشنهاد شده است(26 ).
مطالعات همچنين نشان داده كه كيفيت خود آب آبشويي نيز در سميت بور تاثير زيادي مي گذارند وهمچنين آبهاي درياچه ها كه براي حركت بور از منطقه ريشه مورد استفاده قرار مي گيرد بايد از لحاظ مقدار استاندارد مورد آزمايش قرار بگيرد.
مقدار قابل قبول بور براي آب آبياري وآبشويي براي گياه حساس 3/0پي پي ام براي نيمه حساس 2/1 پي پي ام ومقاوم 2 پي پي ام گزارش شده است(7).
مايوروايز در سال 1968 عنوان نموده كه آبشويي به روش باراني نيز به اندازه روش غرقابي مفيد است آنها مشاهده كردند كه بامصرف 5/63 سانتي متر آب در يك تاكستان در 22/1 متري عمق نفوذ وريشه با روشهاي غرقاب وباراني به ترتيب 61 درصد و 52 درصد شسته شده است.(26)
2-7-4-مديريت خاك:
اساساً آبياري باعث آبشويي خاك مي شود واز اين روش جهت اصلاح خاك استفاده مي شود جذب بور به وسيله خاكها به PH خاك بستگي دارد در بسياري از خاكها افزايش PH باعث محدوديت جذب بور از محلول خاك براي يك مدت كوتاهي مي شود در خاكهاي سديك خطر بور مي تواند با افزايش گچ بهبود يابد يا مي تواند نفوذ آب به خاك را بهبود بخشد يا متابورات سديم را سريع تر به صورت محلول در آورد وحلاليت متابورات كلسيم را كاهش دهد(32 ).
مشخص شده كه متابورات سديم خيلي سريع تر به صورت محلول در مي آيد وحلاليت متابورات كلسيم درخاك كاهش مي يابد كه مقدار متابرات كلسيم خود نيز باعث كاهش مقدار بور قابل استفاده براي گياه مخصوصاً در خاكهاي اسيد مي شود(18).
پرادر عنوان كرده كه ممكن است اسيد سولفوريك نيز بتواند روي اصلاح خاكها وهمچنين مقداربور خاك تاثير بگذارد هر چند كه با اين كار PH كاهش يافته وغلظت بور درمحلول خاك زياد مي شود.
مشخص شده كه مواد كربناتي كه حاوي مقادير بور هستند در انتقال بور به بالايا پايين خاك محدوديت ايجاد مي كنند ولازم است به نحوي اين مواد از خاك برداشته شود البته اين عمل به عمق آب ميزان مواد آلي، خاكها، ميزان آب زيرزميني ،توپوگرافي و ويژگيهاي فيزيكي وشيميايي خاكها بستگي دارد.
كاربرد روي درخاكها ويا برگ پاشي ان نيز مي تواند در كم كردن سميت بور درگياه تاثير بگذارد. گراهام در سال 1986 نشان داد كه در شرايط كنترل شده در گياه پرتغال در شرايط كه كمبود روي وجود داشته باشد سميت بور بيشتر ديده مي شود(33 ).
در يك نوع خاك كه همراه با مواد آلي بوده مشخص شده كه در گونه گياهي در اين خاك بور موبايل است ودر بسياري از جستجوها در 60-50 سانتي متر از سطح خاك در بسياري از مواد پوسيده مقدار بور يكسان بوده است و وجود گياهان مقاوم در اين مناطق كه بتوانند مقدار زيادي بور در حدود مثلاً 400 ميلي گرم بركيلوگرم بور را در 72 سانتي متر از سطح خاك برداشت كننده در كاهش سميت بور موثر هستند.
در شرايطي كه كمبود روي وجود داشته مشخص شده كه افزايش بر مي تواند در يك مجموعه اي از گياهان سميت بور توسعه مي يابد وحتي درمقادير متوسطي از بور وقتي كه روي كافي در خاك داشته باشيم سميت بور مشاهده نمي شود. خاكهايي بامقادير كمي روي وجود دارد كه به طور فراوان در خاكهاي قليايي وجود دارد وممكن است باعث شود در اين مناطق سيمت بور مشاهده شود.(7)
در پرتغال مي توان با مصرف ازت بيشتر ميزان اضافي بور را كنترل نمود. معمولاً اگر مقدار ازت برگ بيش از 6/2 درصد باشد از كيفيت ميوه ها كاسته مي شود ولي اگر اين مقدار ازت با مقدار بور بيشتر از 25 پي پي ام همراه باشد كيفيت سطح مطلوبي را دارا خواهد بود.(7)
كويروهمكاران در سال 1963 عنوان كرده اندكه اضافه كردن نيترات كلسيم به آب چاهي كه داراي مقادير زيادي بور است وبراي آبياري ميوه استفاده مي شود. موجب كاهش شديد بروز علائم سميت مي گردد(6).
براساس نظرات چاپمن در سال 1967 اثرات مفيد ازت به صورت غيرمستقيم است چون وقتي مقدار زيادي ازت به خاك داده مي شود ميزان كلسيم را در محلول خاك افزايش مي دهد وكلسيم هم به نوبه خود جذب بور وسديم را توسط ريشه ها كاهش ميدهد در غلظتهاي زياد پتاسيم تجمع بور در گياه افزايش مي يابد وسيمت آن تشديد مي شود. بنابراين اگر مقدار بور در محلول خاك زياد باشد بايد با احتياط نسبت به مصرف پتاسيم اقدام كرد. ووقتي مقدار بور زياد است مي توان با مقدار آنرا با مصرف آهك كاهش داد(7 ).
3-7-4-ارقام مقاوم به سميت بور:
فرم ژنيتيكي گياه باغلظت زياد بور رابطه زياد دارد. كه امروزه اطلاعات مهمي در مورد خصوصيات اين گونه هاي مقاوم بدست آمده كه اين امكان را به مهندسين ژنتيكي مي دهد كه بتوانند پايه هاي مقاوم گونه هاي گياهي را تشخيص داده وآنها را تكثيركنند. با استفاده از اين اطلاعات حتي توانسته اند محدوده بور را در آنها مشخص كرده وحتي آن مقداري كه اساس وپايه رشدي گياه وهمچنين محدود سميت وايجاد علائم وكمبود را نيز براي گونه هاي گياهي مشخص كنند.
مقاومت گياه نسبت به سميت بور درگياهان و در قسمتهاي مختلف آن مشاهده شده بلكه تنها در ارگانها وسلولهاي برگي مشاهده شده است.
تفاوت بين ژنوتيپهاي مختلف وفتوتيپهاي آنها وحساسيت هاي مختلفي كه به سميت بور نشان داده اند در همه گياهان مشاهده شده است. در ريشه گياهان ژئوتيپ آنها تقسيم شده است به فرمهاي حساس وغيرحساس به طوري كه در شرايط وگلخانه باعث ايجاد ريشه هاي كوتاه وباعث كاهش ريشه هاي جانبي مي شود ودر گونه هاي مقاوم كه نسبت به بور زياد مقاوم هستند توليد گره كاهش مي يابد.(32)
4-7-4 رفع سميت ناشي از بور در گياهان باتري ايزوپروپانولامين:
همان طور كه قبلا بيان شد مقدار كمي از بور براي رشد در حال گياهان سبز ضروري است كه مقداري بيش از آن نيز ممكن است سميت را براي گياه به همراه داشته باشد.
بوراكس كه در داخل نمكهاي محلول خاك مناطق خشك قرار دارد مقدار آن خيلي زيادتر از آن دست كه گياه بتواند رشد در حال داشته باشد. لازم به ذكر است كه در برخي موارد آسيب هاي موجود در داخل گياه ناشي از افزايش بور خاك نيست بلكه نتيجه انباشته شدن دور به خاطر آبياري آبي كه حاوي مقادير زيادي بور است بوجود مي آيد. مقدار زيادي بور در آبهاي سطحي و آبهاي زير زميني در مناطق خشك حاوي مقادير قابل توجهي بور هستند آبهاي فاضلاب هم، زيادي داراي بور مي باشد.
نكته اي كه بايد به آن توجه شود اين است كه لازم است مقدار بور در آنها كاهش يابد تا حالت سميت به وجود نيايد در يك غلظت پاييني از بور مشخص شده كه ساختمان بورات از نظر ترموديناميكي در داخل آب و خاك ثابت است. فرم بورات گونه اي بسيار نادر است زيرا در شرايط اسيدي كم اسيد بوريك محلول است و در PH حدود 8.2 بيشتر از 10% از اسيد بوريك از محلول جدا مي شود. بسيار از بورات در محلول خاك و آبهاي آبياري از داخل اين محلول ها جدا نمي شوند مونومر ارتو اسيد باعث مي شود كه حركت بورات در داخل آب محدود شود و روشهاي همچون رسوب و تبخير باعث مي شود سميت بور را در آب آبياري كاهش دهد.
تري ايزوپرويانولامين در داخل يك محلول آبدار در شرايط استريفيكاسيون به وسيله تشكيل پيوندهايي بين نيتروژن و اتم بور شكل مي گيرد و زماني كه اكي والان از T.I.P.A وجود داشته باشد دو تادي استروايزوصرودو تادي استروايزومراز T.I.P.A تشكيل مي شود و اين دو فرايند استريفيكاسيون زماني كه اتفاق مي افتد باعث مي شود كه گياه در داخل محلول غذايي كه داراي غلظت زيادي از T.I.P.A است رشد نرمالي را داشت باشد.
در اين موارد هيچ علائمي از سميت بور در گياهان ديده نمي شود و اين نتايج همه بيانگر اين مطلب است كه مولكول تري ايزوپروپولامين براي گياه سمي نخواهد بود.
بنابر اين زماني كه به داخل محلول غذايي استر اضافه مي شود در داخل آب آبياري كه داراي غلظت زيادي از بوراست با تشكيل مولكول T.I.P.A هيچ علائمي از سميت بور مشاهده نمي شود.
اين مولكول تا اندازه اي گياهان را از آسيب و اثرات مضر بور حفظ مي كند و در مواردي كه اين تركيب اضافه مي شود تا اندازه اي قسمتي از محلول كه ممكن است در اثر سميت بور كاهش يابد جلوگيري شده و رشد گياه به وسيله T.I.P.A تحريك مي شود(24).