ويژگي رفتاري منحرفان :
رفتار فرد منحرف همهگاه توأم با اضطراب و وحشت است، مگر آنگاه كه جرم براي انان امري عادي به حساب آيد كه آنهم در سايه تكرار انحراف است. منحرفان افرادي هستند؛ صحنهساز،دليل تلاش در تلاش براي حق به جانب نشان دادن خود، سعي دارند كه كار وعمل خود را منطقي نشان دهند. اينان دائماً در صدد طرحريزي نقشه كشي، كسب تدابير وامكانات هستند تا در انحرافشان موفقتر باشند و گاهي در سايه تفكر و تعمق در شيوه رفتار انحرافي آنان به شيوههايي دست مييابند كه جدا شگفتانگيز است. نوعي اخلاق گروهي بر آنان حاكم است كه برخي از آنها تحسينآميز است.مثل؛ وفاداري به رهبر گروه، همكاري، سودرساني، رازداري و زماني هم گذشت و جوانمردي را نام برد.
نوع جرائم و انحرافات :
در مورد نوع جرائم وانحرافات از نظر فرهنگهاي مختلف درجهبنديهاي گوناگون وجود دارد اين جرائم از لحاظ نوع رنج و لذتي كه براي جامعه ميآفرينند دو دستهاند:
1ـ دستهاي اختلالات كه براي بشر رنجآورند و انسان ميكوشد به نحوي خود را از شر آن رهايي بخشد؛ مثل، ماليخوليا، قاچاق و…
2-دستهاي ديگر كه براي افراد به ظاهر لذتآور است ولي عوارضي دردناك در جامعه بر جاي ميگذارد؛ مثل : انحرافات جنسي، الكليسم و…
عوامل انحراف :
غرض از كلمه عامل، پديده اي است كهدر ايجاد، رشد يا شكلگيري انحراف داراي نقش است.
در مورد دستهبندي عوامل، نظارت بسيار و متنوع است واغلب بستگي دارد به نوع فكري كه در آن ريشه وانگيزه انحراف مورد جستجو است اين عوامل از نظر بنياتل عبارتند از:
عامل وراثتي، اثرات جسماني، عامل رشد، دگرگونيها و تباهيهاي جسماني، تغيير و تبديلهاي ژنها و پديده هاي ذاتي و فطري و طبيعي است كه در ريشهيابي به اين دستهبندي بايد توجه شود.
برخي ديگر علت و عامل انحراف را دو چيز ميدانند:
1ـ ذات و سرشت: كه در برگيرنده وضع جسماني، شخصيت واختصاصات رواني و اخلاقي است.
2ـ عوامل محيطي و خارجي: كه بروي فرد اثر ثانوي دارند و انحراف نتيجه تركيب اين دو دسته عوامل است.
عدهاي ديگر عوامل انحراف را سرشت و فطرت، طرز تفكر و خلقيات، صدمات احتمالي مغزي ميدانند.
خطرات انحراف: انحراف براي فرد و جامعه آثار زيان بار دارد.
الف) تأثير فردي كه وجود انحراف در فرد عامل مهمي براي اختلال در شخصيت است و سبب ميشود كه سازمان شخصيت فرد از هم بپاشد.
في المثل: آنكس كه تن خود را براي تشفي لذائذ جنسي در اختيار ديگري قرار ميدهد. در حقيقت بر پيشاني خود داغ باطل ميزند، پايگاه اجتماعي خود را از دست داده و در بين مردم محترم نيست.
برخي از ابتلائات در افراد زمينه را براي فناي جسمي يا رواني فراهم ميسازد؛ مثل: الكليسم، اعتياد، خودكشي، و آنكس كه چنين روحيهاي بر او مسلط شود از ارتكاب هيچ امر ناپسندي باك ندارد. اغلب اين افراد خود را در بين جمع بيگانه حس ميكنند و اين خود منشأ عقدهسازيها و درگيريهاست.
انحراف در مواردي سبب طرد آشكار اجتماعي شده و مرتكبان جرم را به دنياي انزوا سوق ميدهد كه اين به نوبه خود سببي براي افزايش و يا پيدايش اختلالات ديگري است. علاوه بر آن احساس گناه ناشي از لغزش ميتواند براي فرد كشنده باشد آنچنان كه امنيت و آرامش و خواب را از او سلب كند و آدمي با دردي جانكاه بميرد.
ب) تأثير اجتماعي، وجود انحراف در يك اجتماع سبب پيدايش حوادث تلخ ميشود و راه اصلاح و نجات را بروي فرد ميبندد؛ مثلاً وجود فحشا در يك اجتماع سبب تزلزل حيات خانواده. فساد اخلاق، افزايش كودكان بيسرپرست و بيعاطفه ، به خطر افتادن پايگاه و ارزش زن، كثرت بيماريهاي مقاربتي،كج خلقي ناشي از ان، اختلالات جسمي و رواني، نقص عضوي و نارسائيهاي هوشي ميشود.
ج) تأثير در اقتصاد، انحراف درجامعه سبب ميشود كه امنيت بخطر افتد و دشواريهايي در اين رابطه پديد آيد. ميزان كار و تلاش بعلت وجود انحرافاتي چون اعتياد و فحشا پائين ميآيد، رعايت عدالت و انصاف درجامعه از بين ميرود و…
د) تأثير در فرهنگ، كجرويها وانحرافات اجتماعي سبب ميشوند كه مردم ارزشاي اخلاقي و مذهبي را دچار مخاطره ببيند و نسبت به آنهايي اعتنا و سهلگير شوند. ديدها نسبت به فلسفه زندگي عوض ميشود، نوعي بيتفاوتي ، بدبيني نسبت به زندگي و احساس پوچي و بيارزش بر آن حاكم ميشود، مفاهيم ادبيات و هنر دگرگون ميشوند و مفسدهجويي وآلودگي در جامعه بعنوان هنر مطرح ميشوند تأثير انحراف در افراد نابسامانيهاي فكري واعتقادي و در نتيجه دگرگوني در رفتار و عمل است، توسعه بيحرمتيهاست. گسترش گستاخيها، ايجاد تغيير در ارزشها و قرار گرفتن معروف بجاي منكر و منكر بجاي معروف است.
و) اثرات سياسي، انحراف عامل تخريب در سازمانهاي اجتماعي، پيدايش ناامني در اجتماع، بر هم خوردن نظم پيدايش از هم گسيختگي در بين مردم، پيدايش هراس اجتماعي و در كل به خطر افتادن نظام است.
روشهاي درمان بزهكاران جوان به سه طريق ميباشد :
1ـ درمانهاي پزشكي و رواني.
2ـ تهيه كار پس از كارآموزي.
3ـ اقدامات تربيتي به منظور بازگرداندن بزهكار به زندگي اجتماعي
اين سه طريق لازم و ملزوم يكديگرند.
موضوع ويژه :
بزهكاري جوانان و عوامل خانوادگي موثر بر آن موضوع ويژه تحققما ميباشد.
تعريف موضوع ويژه :
عوامل خانوادگي موثر بر بزكاري بسيارند؛ ولي انچه ما در اين تحقيق بررسي كردهايم : فقط سه عامل خانوادگي: يعني، وضعيت اقتصادي خانواده، اختلافات و روابط بين اعضاي خانواده، نوع رابطه والدين با فرزندان در خانواده ميباشد.
بيترديد خانواده از مهمترين عواملي است كه بر بزهكاري موثر است لذا به توضيح هر يك از عوامل فوق ميپردازيم:
ـ وضعيت اقتصادي :
از بين همه عوامل موثر بر بزهكاري هيچ عاملي را به اندازه فقر نميتوان ذكر كرد كه در ايجاد انحراف و دامنزدن به آن مؤثر باشد تا حدي كه ميتوان گفت: بيشترين جرائم و جنايات در اين رابطه صورت ميگيرد. اهميت فقر را در توسعه جرائم و انحراف تا بدان حد دانشتهاند كه براي از ميان برداشتن انحرافات، عدهاي تنها راه را، ريشهكن كردن فقر ذكركردهاند و گفتهاند: چارهاي نيست جزآنكه بر فقر غلبه كنيم. فقر عزت نفس در آدمي ميكشد و او را بهگرايي و ذلت ميكشد . فقر با عوامل متعددي در زمينه جرم مرتبط است. بسياري از فقرا تن به كارهايي ميدهند كه اگر فقير نبودند شايد تن در نميدادند:
مثل: توزيع مواد مخدر، فروش خون براي كسب درآمد، استفاده از بازمانده غذايي ثروتمندان، و انجام بسياري جرائم و انحرافات : مثل سرقت، قتل، قمار و باجيگري و …
تحقيق برت نشان داده است كه 85 فقراي لندن 19% جرائم را مرتكب شدهاند.
البته فقر به تنهايي عامل انحراف نيست بلكه مشكل اساسي امري ديگر است كه مربوط به اعتقاد فرهنگ و فلسفه زندگي است.
امور اجتماعي چون عدم عضويت در جامعه، عدم ازدواج، عدم آمادگي براي سازگاريهاي اجتماعي، پرتوقعي و تن ندادن به كارهاي كوچك، بدبينيها و مقايسهها هر يك مي توانند نقش و نفوذ فقر را در انحراف بيشتر سازند. بايد يادآوري كرد كه فقر با عوامل مذهبي نيز در رابطه است در جوامع بشري ميليونها انسان فقير وجود دارند كه در عين داشتن زندگي فقير از تن به انحراف نميدهند كه دليل آن ايمان و پايبنديهاي مذهبي است.
ـ اختلافات و روابط بين اعضاي خانواده: حيات و روابط بين افراد در خانواده به هر يك از آنان شخصيت داده و اين بخصوص در سنين پائين براي كودكان بسيار مهم است.
طرز سخن گفتن افراد با هم ، ابراز غم و شادماني هر يك، شيوه رفتار و روابط بين هر يك ، خندهها و گريهها د رهر يك از اعضاي خانواده اثر ميگذارد.
شك نيست خانوادهاي كه در آن هر يك از افراد داراي عقلي سليم، طبعي حساس، خلقي مهربان و روابطي انساني باشند مي توان انتظار تربيت نسل سالم را داشت، اما در خانوادهاي كه زندگي به بازي گرفته شود ، انتظار تربيت چگونه افرادي از آن خانواده ميرود؟
مهمترين سالهاي عمر كودكان همان سالهاي اوليه زندگي است آنها همه چيز را از افراد خانواده بخصوص والدين ميآموزند، حتي طرز سخن گفتن و داشتن روابطي انساني با يكديگر را نيز مياموزند. درگيريها و نزاعهاي هر يك از افراد خانواده با ديگري موجب زيانهاي بسياري است.
بهر حال فرزندان در اين خانوادهها ممكن است كينه توز و حسود، عقدهدار، خودخور، بهانهگير، خجالتي، سرخود و منحرف و پرخاشگر بارآيند، و روحيه آنها تضيعف گردد، گاهي سبب پيدايش اضطراب هم ميشود كه اين براي سلامتي روا و رشد اخلاقي آنان مناسب نيست. ممكن است سبب پيدايش انحرافات در آنها گردد، زيرا در برخي موارد آنان جاهلانه براي بازيافتن سلامت خود و ايجاد تعادل در خويشتن تن به انحراف ميدهند.در ضمن افراد از مبارزهاي كه بين هر يك از اعضاي خانواده صورت گيرد رنجور ميشوند و احساس ميكنند كه بايد از كسي جانب داري كنند اما چه كسي؟ نميدانند و اين خود باعث پديدامدن اختلالات روحي در آنها شده وانحرافات متعددي را موجب ميشود.
– نوع رابطه والدين با فرزندان :
نوع رابطه والدين با فرزندان در سوق دادن آنها به سوي انحراف ممكن است موثر باشد. سختگيريهاي بيش از حد يا بيقيد و بندي نسبت به فرزندان، بدرفتاريها و تنبيههاي شديد، فقدان محبت از سوي والدين و نداشتن رابطهاي دوستانه توأم با درك فرزندان و روابط نادرست ديگر، همه و همه ميتوانند فرد را به انحراف بكشانند.
از روشهاي مختلف دو جنبه مهم در روابط والدين با فرزندان اهميت دارد :
1ـپذيرش در برابر طرد كردن
2ـ سختگيري در برابر آسانگيري.
از تركيب اين دوجنبه الگوهاي مختلف رفتار والدين تشكيل ميشود.
والديني كه هم پذيرا و هم سختگيرند ممكن است حامي و بخشنده قلمداد شوند، والديني كه طردكننده و سختگيرند ممكن است متوقع و منفيباف شوند و…
پذيرش، سختگيري، طرد يا سهلگيري افراطي هر يك تأثير سوئي در تربيت فرزندان دارد.
نتايج تحقيقات نشان مي دهد كه رفتار كودكان بيشتر متكي به كل الگوي رفتار والدين است نه صرفاً متكي به يكي از جنبههاي رفتار مثل: گرمي يا كنترل.
در مورد تنبيه نيز برخي اصلاً آنرا نميپسندند ولي برخي براي تنبيه صحيح قواعدي قائل ميشوند. كلاً تنبيه شديد، كودكان را ميترساند و خشم آنان را برميانگيزد و كمتر احتمال دارد كودكان قاعدهاي را كه از طريق تنبيه تحميل شده بپذيرند و دروني كنند.
اهميت موضوع :
با توجه به اينكه همواره درجوامع مختلف عدهاي هستند كه به عللي به انحراف و بزهكاري گرايش پيدا ميكنند و جوامع هيچگاه از وجود عدهاي بنام منحرفين يا بزهكاران پاك نميشود و اينكه اين عده قابل توجه نيروهايي هستند كه بجاي اينكه در خدمت سازندگي و بالندگي جامعه باشند درست بر ضد آن يعني در جهت تخريب عمل ميكنند ونيروها و هزينههاي زيادي در جهت تعقيب و تربيت آنها صرف ميشود لذا بايد در جهت بررسي علل و عوامل اين مسئله برآمد تا با ريشهكن كردن آنها، نسلهاي آينده به طرزي صحيح بارآيند و به خود وجامعه شان صدمه نرسانند.
مسلماً در ميان عوامل بزهكاري خانواده از اهميت خاصي برخوردار است زيرا ابتداييترين عامل ميباشد و بايد با شناخت عوامل خانوادگي و اصلاح آنها هر چه بيشتر در جهت از بين بردن اين معضل اجتماعي كوشش كنيم.
هدف ما نيز در اين تحقيق با توجه به اهميت موضوع، بررسي عوامل خانوادگي موثر بر بزهكاري جوانان در سه مقوله :
1ـ وضعيت اقتصادي خانواده
2ـ اختلافات و روابط بين اعضاي خانواده
3ـ رابطه والدين با فرزندان : ميباشد و به مقايسه دانشجويان با بزهكاران در اين زمينه مي پردازيم تا ببينيم اين عوامل ذكر شده تا چه حد در بزهكاري جوانان موثر است.
هدفها يا فرضها :
1ـ وضعيت اقتصادي در بزهكاري جوانان تأثير دارد. ( با محاسبه درآمد ساليانه فرد در خانواده) .
2- اختلافات و روابط بين اعضاي خانواده در بزهكاري جوانان تأثير دارد.
3ـ نوع رابطه والدين با فرزندان در بزهكاري جوانان تأثير دارد.
جامعه آماري :
جامعه آماري زندان، دانشگاه بوده، بدين صورت كه 100 بزهكار انتخاب گرديد دانشجويان از دانشگاه آزاد اسلامي شهرستان نيشابور كه 50 نفر زن و 50 نفر مرد ميباشند. زندانيان از افراد بزهكار در زندان شهرستان نيشابور ميباشد كلاً 200 نفر انتخاب گرديده است.
محدوديتهاي تحقيق :
ـ محدوديتهايي در رابطه با مسائل اداري و ورود به زندان :
پس از طي مراحل اداري و پشت سر گذاشتن مشكلات بسياري در اين راه، اجزاه ورود به زندان به ما داده نشد و ما مجبور شديم كه براي پركردن پرسشنامهها توسط زندانيان به كارگاهي برويم كه تعداد معدودي از زندانيان را براي كار كردن بطور رايگاه به آنجا ميآوردند و از اين طريق 80 پرسشنامه پر گرديد در اين راستا تعدادي از آنان از سطح سواد كافي برخوردار نبوده و براي پاسخ به سئوالات پرسشنامه با مشكلاتي روبرو بودند و اين امر باعث گرديد به بعضي از سئوالات پرسشنامه جواب هايي صحيح داده نشود و چون نمونه آماري 100 نفر بود 20 نفر ديگر كم بود بنابراين براي رفع اين مشكل پرسشنامههاي باقيمانده را بوسيله ملاقاتكنندگان زندانيها پركرديم در اين امر از والدين يا خواهر و برادران با سواد زندانيان كلك گرفته و جامعه آماري خود را از زندانيان تكميل كرديم.
فصل دوم : سابقه تحقيق
سابقه تحقيــــق
سابقه تحقيق :
اين حكم مسلم تاريخ است كه بشر از مرحله درك فلسفه هراكليت و زنون و ذيمقراطيس وديگر بزرگان علم و عالم تفكر گذشته، سپس دوران انجماد فكري قرون وسطي را سپري كند و به رهبري مقتضيات تاريخي و فكري عصر رنسانس و دگرگونهاي شگرف قرون هفدهم و هيجدهم ديدگاه علم را وسعت بخشيد و رشتههاي نويني پايهگذاري كند و مقتضيات مساعدي را براي ارائه نظريات و مطالعات كساني چون لومبروزو و فري و گار وفالو فراهم آورد.
آنچه در 1885 گاروفالو جرم شناسي ناميد انعكاسي از سند ولادت رشته نوي مركب از حقوق پزشكي، روانپزشكي، روانشناسي ، آمار، جامعهشناسي و… است. اين رشته درباره انسانهاي بزهكار و جرائم اجتماعات و طرق پيشگيري از بزهها و روشهاي درمان بزهكاري و سازگار ساختن ناسازگاران اجتماعي تحقيق و بررسي ميكند. نخستين انجمن بينالمللي جرم شناسي در سال 1934 بنيودي توليو ايجاد شد.
از نظر شكلشناسي لمبرزو در طي بررسيهاي خويش 383 جمجمه بزهكاران و 5907 بزهكار زنده را معاينه كرد (اينان همگي متعلق به بزهكاران نابغه و زنان نبود كه او بررسي نمود) و ثابت كرد: شكل و قيافه آنان داراي مشخصات ذيل ميباشد:
كسيكه مرتكب منافي عفت و هتك حرمت و ناموس ميشود داراي گوشهاي طويلي است و جمجمه كوفته و چشمان بيضي شكل و چانه فوقالعاده دراز دارد.
قاتل داراي جمجمه كوچك و گونههاي برجسته و فكهاي بلند است.
دكتر برونر. روانپزشك آمريكايي ضمن آمار جالبي نشان داده است كه 91% از نوجوانان و جوانان مجرم داراي اختلالات رواني و عاطفي بودهاند. اغلب اين رفتارهاي منحرف از افرادي سرميزند از بيمهري، ناامني، احساس محروميت و احساس حقارت در رنج بودهاند.
از مهمترين اختلالات رواني كه منجر به بزهكاري ميگردد ميتوان از بيقراري. كج خويي، حالات پارانويا، صرع، سايكوپات و عوارض سايكوز نام برد.
ساترلند در خلال يك بررسي در مورد گزارشهاي روانپزشكان درباره بزهكاران اين نكته را متذكر ميشود كه طبق آمار، بين بزهكاران ايالت نيويورك و ماساچوست فقط 10% آنها كساني هستند كه پسيكوپات شناخته شده اند و طبعاً اين تفاوت بارز به دو تلقي متفاوت از مفهوم پسيكوپات مربوط ميشود، اما در كل اهميت امر را مشخص ميسازد.
بررسيهاي برايت وايت در سال 1981 نشان داده است: كه محروميت اقتصادي زماني بيشتر به ارتكاب جرم و بزهكاري ميانجامد كه همراه با توزيع نابرابر منابع اقتصادي ميباشد.
در اين مطالعه از تعدادي شاخصهاي نابرابر به منظور پيشگويي ميزان متوسط جرم در 193 شهر به مدت 6 سال استفاده شد. اختلافات بين فرد كم درآمد و فردي كه درآمدش در حد متوسط است پيشگويي مهمي براي ميزان جرم محسوب شد.
تحقيقي كه دكتربرت كارشناس سازمان بهداشت در سوئيس روي دختران و پسران بزهكار كه درسازمانهاي اصلاح و تربيت زندگي ميكنند يا به دادگاه جوانان كشيده ميشوند نشان ميدهد كه نسبت پسران بزهكار خيلي بيشتر از دختران است؛ در اين بررسي نسبت پسران پنج برابر نسبت دختران است.
علت اين اختلاف در اين بررسي اينگونه توجيه شده است:
ـ بسياري از اختلالات رفتاري يا جنبههاي ستيزهگري در دختران خفيفتر است.
ـ اجتماع به خلافكاريهاي دختران بيشتر با چشم اغماض مينگرد.
دكترمنو، متخصص روانشناسي اطفال در كتاب خود بنام تأثير اختلافات خانوادگي در اختلالات رواني اطفال مينويسد: تقريباً 65% بزهكاران جوان در خانوادههايي بزرك شدهاند كه غالباً ميان اعضاي آن نفاق و كدورت وجود داشته است و يا اينكه ميان پدر و مادر جدائي افتاده است.
از آمارهايي كه متخصصين جرائم اطفال در بلژيك بدست دادهاند از 4221 مجرم صغير تعداد 536 نفر از اطفال داراي نامادري يا ناپدري بوده، تعداد 316 نفر پدران يا مادران معتاد به مواد مخدر داشته اند، تعداد 228 نفر از اطفال مذكور از ازدواجهاي غيرقانوني متولد شدهاند ، ضمناً 189 نفر از آنها پدر يا مادري مجرم و محبوس داشتهاند.
بزهكاران به عنوان يك گروه بخصوص آنهايي كه دوباره مرتكب جرم شدهاند در آزمونهاي هوشي نمره پايينتر از متوسط مياورد و ميزان وقوع عقبماندگي ذهني در آنها كمي بيش از متوسط است.
بزهكاران و والدين آنان اغلب با هم ارتباط و درك متقابل يا مكالمهاي ندارند و محبتي بين آنان وجود ندارد. معمولاً بين بزهكاران و والدين آنان خصومت متقابل وجود دارد، انسجام خانوادگي نيست، والدين در مورد كودكان سهلانگاري ميكنند، به آنهايي اعتنايي كرده و اختلاف عقيده با آنان دارند.
از هم پاشيدگي خانوادههاو ميزان بالاي وقوع بزهكاري با هم ارتباط دارند.
فصل سوم : روش تحقيق
روش تحقيق
روش گزينش نمونه
روش تحقيق :
روش تحقيق در اين پژوهش استفاده از روش نيمه تجربي مي باشد ، زيرا موضوع مورد مطالعه ما انسان است و در بسياري از موقعيتهاي طبيعي ، اجتماعي نمي توان متغيرهاي موجود در حوزه تحقيق را كاملاً كنترل نمود از اين رو از روشي كه به روش تحقيق تجربي حقيقي شبيه است استفاده مي شود.
روش گزينش نمونه :
در اين تحقيق تعداد آزمودنيها 200 نفر مي باشد كه 100 نفر آنان از ميان دانشجويان دانشگاه آزاد شهرستان نيشابور و 100 نفر آنان از ميان زندان نيشابور مي باشد . حتي الامكان سعي شده كه جوانان مورد بررسي قرار گيرند كه از اين 100 نفر دانشجو و 100 نفر بزهكار هر يك شامل 50 نفر زن و 50 نفر مرد مي باشد كه اينها همه به روش گزينش تصادفي انتخاب مي شوند .
فصل چهارم : خلاصه تحقيق
خلاصه تحقيق
فهرست منابع
خلاصه تحقيق :
اين تحقيق عوامل خانوادكي موثر بر بزهكاري جوانان را بررسي مي كند كه در يك نمونه 200 نفري شامل 100 نفر دانشجو و 100 نفر بزهكار است و به مقايسه اين دو گروه در مورد وضعيت اقتصادي خانواده ، اختلافات و روابط بين اعضاي خانواده و نوع رابطه والدين با فرزندان مي پردازد .
اهمين اين مسئله ، تحقيق و بررسي را ضروري مي سازد تا با تشخيص علل آن و با ريشه كن كردن آنها ، عده زيادي از دام اين بلاي اجتماعي برهند و مفيد حال جامعه و مردم خويش باشند . فرضيه هايمان كه در بالا ذكر شده ، جامعه آماري ما زندان شهرستان نيشابور و دانشگاه آزاد اسلامي شهرستان نيشابور مي باشد .
روش تحقيق نيمه تجربي است و متغيرهاي وابسته و مستقل به اين صورت انتخاب شده كه ، متغير وابسته عبارت است از بزهكاري و متغيرهاي مستقل عبارتند از : وضعيت اقتصادي خانواده ، اختلافات و روابط بين اعضاي خانواده و نوع رابطه والدين با فرزندان ، مي باشد .
فهرست منابع :
1-آسيب شناسي اجتماعي و جامعه شناسي انحرافات علي فرجاد
2-آسيب شناسي اجتماعي داور شيخاوندي
3-آسيبها و عوارض اجتماعي علي قائمي
4-بزهكاري جوان رضا علومي
5-خانواده و مسائل نوجوان و جوان ((2)) علي قائمي
6-رشد و شخصيت كودك سيمين ياسائي
7-جرم شناسي رضا علومي
8-زمينه بررسي بزهكاري كودكان و نوجوانان محمود منصور
9-بزهكاري اطفال و نوجوانان رضا صلاحي
