نقاشی در آغاز قرن بیستم (بخش دوم)

سرصفحه

در 1919 او دست به آفرينش تعدادي نقاشي و طراحيزد كه آشكارا از هر كار ديگري كه از آغاز قرن بيستم كرده بود طبيعت گرايانه تر مي نمود. پرهاي سفيد كه تعدادي از طراحي هاي مربوط به آن موجود است ، آغاز گر اين دوره تازه از واقعگرايي نسبي اوست. خود مدل با لباسي به رنگ زرد و كلاهي مزين به پرهاي زينتي كه بر پس زمينه اي قرمز رنگ پرهيب شده ، با برجسته نمايي پيكر و به ويژه چهره به توسط مايه رنگهاي تركيبي ، احساسي از يك هستي سه بعدي را القا مي كندو اين اثر تكچره اي كلاسيك است كه به طور موثر با خط توصيف شده و ياد آور سنت انگراست . كاري است كه به شيوه خود بيان و توصيفي است به خلوص و سادگي تركيب بندي هاي پيكري ارزشمند ده سال پيشتر او اين دوره به دوره ديگري از غناي تزييني در اوايل دهه 1920 پيوست ، دوره سوگلي ها ، يعني زماني كه نقوش رنگين وسوسه آميز ماتيس به چنان اوجي رسيد كه ماتيس نه پيش و نه پس از آن بدان دست نيافت.
پيكر تزييني بر زمينه اي زينتكاري شده عصاره اين مرحله از گرايش به سبك ركوكو در كار نقاش است، هرچند كه در آن بازهم نوعي گونه گوني شخصي از راه برجسته نمايي پيكر سازانه بدن برهنه ـ كه نمايانگر دلبستگي بر دوام و رو به رشد او به پيكره سازي است ـ خودنمايي مي كند.
پيكرهايي چنين برجسته نما و پر استحكام در پيكره هاي اين دوره از زندگي هنري او و نيز در ليتوگرافيهايي كه پس از آن ساخت ، به چشم مي خورد. او از اين دوره حجم آفريني حداكثر در نقاشي ها ، طراحي ها و گراورهاي خود ناگها پا به مرحله اي مي گذارد كه همراه با خط گرايي مفرط است .
الهام بخش اين دگرگوني ممكن است پرداختن به ديوارنگاري بر موضوع رقص باشد كه در 1931 از سوي بنياد بارنز در مربون ، پنسيلوانيا به او سفارش داده شد. او طي سالهاي 1931 و 1932 روي اين اثر كاركرد تا دريابد كه مقياس هاي لازم براي چنين فضايي بسيار عظيم بوده است.
بنابراين كار را تماما از نو آغاز كرد و دومين ديوار نگاره را در 1933 به پايان رساند، نخستين ديوارنگاره اكنون در پتي پاله در پاريس است. اين دو روايت اخير رقص نمايانگر تجربياتي است در ساده سازي افراطي است كه حتي از نخستين روايت هاي رقص هم فراتر مي رود. پيكرها در اين اثر تركيب هاي كلي نمايانه اي در مايه خاكستري است كه بر سطوح انتزاعي رنگهاي سياه ، آبي روشن و قرمز صورتي پرهيب شده اند.
نكته قابل توجه اينكه ماتيس ضمن تجربه در زمينه مناسبات رنگها ، از كاغذهاي رنگين برش خورده نيز استفاده كرد ـ و اين نخستين گام در زمينه شگرد كاغذ چسباني است كه موجب آفرينش برخي از نفيس ترين كارهاي او در اواخر زندگي اش گشت.
ماتيس طي دوراني كه سرگرم ديوار نگارهاي بارمز بود ، براي يكي از چاپهاي مجموعه اشعار مالارمه، تعدادي از زيباترين مصور سازي هاي خود براي كتاب را فراهم آورد.در پي آن مصور سازي كتابهاي جويس و بودلر طي سالهاي 1930 و 1940 صورت گرفت. همچنين براي كتابي به نام جاز كه ماتيس آن را با شگرد كاغذ چسباني تزيين و طراحي كرد كاغذ چسباني خلاصه كننده گرايشهايي در نقاشي هاي پسين اوست كه به سوي شكل فوق العاده ظريفي از خط گرايي سمت گيري دارد و در تزيين كاري كليساي ونس كه نقاش طي اواخر سالهاي 1940 روي آن كار مي كرد و در ژوئن 1951 رسماً افتتاح شد، به اوج كمال رسيد .

كليساي كوچك روزاري متعلق به راهبه گان دومنيكن- ونس فرانسه، وقف شده در 25 ژوئن 1951

پيكره سازي ماتيس
ديويد اسميت ، يكي از نامدارترين پيكره سازان امريكايي در قرن بيستم بارها مدعي شده است كه پيكره سازي مدرن به توسط نقاشان آفريده شد. هرچند كه اين ادعا را با توجه به دستاوردهاي رودن ، براكوزي ، دوشان ـ ويون و لپشيتز نمي توان تماما درست انگاشت ولي مسلما نقاشاني چون دگا، رنوار، پيكاسو ، موديلياني وماتيس سهم عمده اي در اين زمينه دارند.
يكي از نخستين پيكره هاي ماتيس نيم تنه يك پيرزن پژوهشي امپرسيونيستي است با قرابت بسيار به پيكره هاي مرمري دوره آخر رودن ، اما بازهم از آن نزديك تر به كارهاي مومي نقاشي وار مدار دو روسو.

جزئي از نيم تنه يك پيرزن- برنز موزه و باب پيكره هيرشهورن، واشنگتن دي سي
خطوط محو شده سر يادآور رابطه اي است بين اين اثر و مجسمه كوچك سال 1901 او ، يعني مادلن ا. اثري كه نشان دهنده يك تركيب موجدار S شكل منحني است كه ماتيس طي سالها از ميان تعدادي از پيكره هاي ايستاده و لميده خود بيرون كشيده است.
تركيب S شكل منحني يا ايستايي متعادل اين پيكرها آنها را با پيكره سازي رنسانس پسين مرتبط مي سازد . او در رويكرد به مسئله فضاي پيكر سازانه بارها به اين سنت ، كه در آن هستي فضادار پيكره به ايجاد تاب و پيچشي در وضع آن به دست مي آيد ، وفادار ماند. ماتيس ابتدا تحت تاثير آنتوان لويي باري ، پيكره ساز قرن نزودهم كه روي مضامين مربوط به جانوران كار مي كرد ، قرار گرفت ؛ نخستين كوشش او در اين زمينه نيز يك كپي برداري از پيكره ببر اثر باري بود كه در آن پيكره جانور به صورت تركيب پر پيچ و تابي با تنش فراوان سازمانبندي يافته بود.
ماتيس چند گاهي نزد بوردل هنر آموزي كرد و شديدا تحت تاثير رودن كه در آن هنگام در اوج قدرت و اعتبار بود قرار گرفت. ماتيس پيكره سرف را در 1900 آغاز كرد ولي تا 1903 به پايان نرساند.
گرچه اين اثر از روي مدل مرد شناخته شده اي ، بو ويلاكر ، ساخته شده بود، ولي در تركيب و مفهوم (هرچند به مقياسي اندك ) اقتباسي بود از مرد قدم زننده اثر رودن . جالب است كه مي بينيم در اينجا ماتيس در پيكر بندي اكسپرسيونيستي سطح ، حتي از رودن هم پيشي مي گيرد.
تعدادي آثار پژوهشي نقاشي شده از روي مدل وجود دارد كه با پيكره سرف خود او در ارتباط است ؛ ماتيس بعدها در نقاشي ها ،پيكره ها ، طراحي ها و ليتوگرافيهايش بارها به اين مضمون بازگشتهاست.
او در دوره اي حدود 6 ـ 1905 تعداد ديگري از آثار پژوهشي كوچك در زمينه پيكره سازي به وجود آورد كه از ميان آنها پيكره تزييني اهميت فراوان دارد.
در اينجا پيكره حالتي نشسته دارد و سازمانبندي پيكري آن به وضعيتي به شدت تابيده با پاهاي روي هم افتاده و با زوان خميده است. چهره اثر اندكي به شيوه كلاسيك ساده سازي شده به آن آشكارا نزديكي و مناسبتي با پيكره هاي شكوه ، دو بخشيده است.
ماتيس گذشته از تركيب پردازي هاي پيكري مهم ، بين سالهاي 1905 و 1910 سرگرم آفرينش آثاري پژوهشي درباره پيكر در بسياري از وضعيت هاي قابل تصور و با هرگونه وسيله بياني قابل تصور از قبيل طراحي ، نقاشي ، كنده كاري روي لينولئوم ، ليتوگرافي و نيز پيكره سازي بود. گرچه او تعدادي از اين وسيله هاي بياني را براي ريخت و تركيبي واحد و مشابه به كار مي برد، ولي پيدا بود كه از قابليت هاي جداگانه هريك از آنها آگاه است.
بنابراين ، كنده كاري روي لينولئوم او ، شايد تحت تأثير باسمه هاي چوبي گوگن ، كيفيتي زمخت و ابتدايي و متفاوت با ظرافت و پختگي طراحي ها و ليتوگرافهاي او دارد. برهنه لميده ا موفق ترين كوشش او براي آفرينش پيكر لميده هماهنگ با فضاي پيرامون از راه تركيب پردازي استادانه و تاب يافته است.
او طي سالها به تجربيات گونه گون ديگري ، كلا سادگي يافته و هندسي شده ، از اين دست پرداخت. دلپذيرترين بيان اين نكته در مارآسا، ديده مي شود كه در آن ماتيس به افراط از نازك نمايي و گژديسگي استفاده برده تا بر آرامش نرمي تأكيد بگذارد كه دختر جوان در آن حال بر ستون تكيه داده است.
اين اثر آشكارا با پيكرهاي چرخان رقص نسبت دارد. يك سال پيشتر از آن ماتيس كوشيده بود تا ضمن آفرينش دو سياهپوست كه مركب از دو پيكره ايتساده در كنار هم ، يكي از روبه رو و ديگري از پشت ، است دست به نوع كاملا متفاوتي از آرايش پيكره سازانه بزند.
گرچه ممكن است اين اثر پيوندهايي با كارهاي تمريني رنسانس آغازين در زمينه آناتومي داشته باشد كه ضمن آنها پولاي ولو و ديگران به ترسيم بدنهاي برهنه ورزيده از روبه رو و پشت مي پرداختند، ولي اين اثر با نمونه هاي تمام رخ نماي پيكره سازي بدوي و بخصوص افريقايي پيوند نزديكتري ارد. پيكاسو و ديگران چند سالي از مايه هاي پيكره سازي افريقايي بهره گيري كرده بودند. ماتيس هرگز بدان حد گرفتار افسون اين گونه هنر بدوي نشد، ولي ذهن كاوشگر او گهگاه او را به كاوش در امكانات اين هنر براي آفرينش آثاري چون دو سياهپوست كشاند.
اين كاوش مي بايست او را وسوسه كرده باشد، زيرا ماجراجويانه ترين گشت و گذار او در قلمرو پيكره سازي ، يعني نخستين چهار پشت با اهميت ، ا ، را حدود سال 1909 به بارآورد. اين اثر كه بيش از شش پا بلندي دارد، شكل پيشرفته اي است از مضمون بيان شده از دو سياهپوست كه اكنون تبديل به پيكره واحد نيم برجسته اي از پشت شده است.
پيكر بندي اين اثر به شيوه اي نسبتا بازنمايانه صورت گرفته است و توازن و تعادل پشت عضلاني بياني آزاد و حالت انگيز دارد، و اين كار در مجموع نمايانگر احساسي است كه ماتيس براي نمايش شكل پيكره سازانه به مقياسي عظيم داشت.
پشت اا ، به نحوي ساده شده است كه بازتاب دهنده دلبستگي هنرمند به كوبيسم اين دوره است و پشت ااا ، چنان به اجزا متشكله آن تقليل يافته است كه تقريبا به اثري در زمينه پيكره سازي انتزاعي تبديل مي شود. محصول تلاش عمده ديگر ماتيس در زمينه پيكره سازي ، مجموعه اي از سرهايي است كه ژانت (ژان وادرن ) نام دارند. ژانت ا و ژانت اا ، تكچهره هايي هستند كه مستقيما از روي سر موجود زنده ، به شيوه حالت انگيز آزادانه آثار برنزي دوره پسين رودن ساخته شده اند. اما در ژانت ااا ، ژانت I IV و ژانت V او ضمن روند بالنده اي از ساده سازي كوبيستي و دگرگون سازي سر انساني ـ ابتدا به صورت يك اثر اكسپرسيونيستي پژوهشي همراه با اغراق در تمام مختصات سر ، و بعد به صورت نوعي سازمانبندي هندسي همان مختصات در تجسم سر ـ نيروي تخيل خود را به كار گرفت. پيكاسو سر كوبيستي فرنان اوليويه را در 1909 ساخته بود، و اين اثر احتمالا انگيزاننده ماتيس در تجربياتش شده است. اين احتمال نيز وجود دارد كه كوبيستي ترين روايت ماتيس ، يعني ژانت v الهام بخش دوشان ويون در آفرينش سرمگي كه شباهت فراوان به آن اثر دارد ، شده باشد.

ژانت II 13-1910 برنز بلندي 26 موزه هنر مدرن نيويورك

ژانت III 13-1910 برنز بلندي 62 موزه هنر مدرن نيويورك
حجم واقعي آثاري كه ماتيس در زمينه پيكره سازي به وجود آورد زياد نيست، ولي او تعدادي اثر در اين زمينه آفريد كه از لجاظ كيفي و نوآوري بي نظير است. اين آثار به سنت رنسانس بعد تازه اي بخشيد و موجب برانگيختن نيروي تخيل پيكره سازان جوانتر ، هم در اروپا و هم در امريكا شد.

پرواز ماتيس بر روي رنگها
شهر پاريس از تاريخ 16 مارس تا 17 ژولاي ميزبان تعدادي از آثار يك دوره كاري هنري ماتيس نقاش سرشناس قرن بيستم بود. باني اين حركت فرهنگي ، شهردراي بود. روي بدنه اتوبوس هاي شهري ، پوسترهاي بزرگ روي ديوارها ، پوسترهايي كه روي تيركهاي برق قاب شده بودند ، و . . . همه و همه حكايت از يك حركت شورانگيز و نمايشگاهي بزرگ دشات.
صف طولاني بازديدكنندگان و تعدد نشرياتي كه به صورت ويژه نامه اين حركت فرهنگي را پوشش داده بودند را مي بايست بخش ديگري از اين داستان جالب توجه دانست.
اما آن چه در اين ميان ذهن را به خود مشغول مي كرد اين نكته بود كه بالطبع دسترسي به بخش محدودي از آثار اين هنرمند فرانسوي در كشور فرانسه اگرچه به قدر يك موزه رفتن مشكل است ، اما چندان هم سخت نيست. پس اين همه اشتياق از كجا ناشي مي شد. نمي دانم شايد از علاقه آن ها به هنرمندانشان ، شايد فرهنگ نمايشگاه ديدن را تمرين كرده اند، شايد . . .
“لطفاً سه ، چهار سال ديگر به من فرصت دهيد . براي تمام كردن كارم به آن احتياج دارم.” 17 ژانويه 1941 درخواست هانري ماتيس از پزشكش بسيار تأثر انگيز است ؛ يك هنرمند نگران كهديگر فرصتي براي حرف هايش ندارد و خودش را به پزشكان سپرده است . در حالي كه خود او كسي است كه توانايي فوق العاده اي در ساختن زندگي دارد ‍ پروفسور لريش Leriche كه در شهر ليون سرطان روده ي او را جراحي كرد، بيش از شش ماه به وي قول زندگي نداد . اما او خيلي بهتر از اين ها به نظر مي رسيد. در حقيقت او كه با مرگ فاصله ي چنداني نداشت، پس از هشيار شدن سيزده سال ديگر زندگي كرد. (يك مجعزه ، يك رستاخيز ) وانگهي ، او مثل يك بچه به وجد آمد؛ “زنده باد شادي ! مثل اينكه دوباره بالغ شدم ؛ حالا مي توام كارهايي را كه مي خواستم به ميل خودم انجام دهم.
آن چه را كه در تمام اين سالها آرزو داشتم . كاري كه درخشان تر از قبل باشد. دقيقاً آن چه از پنجاه سال پيش سعي مي كردم انجام دهم .”
بازگشتي عجيب به تمايلات گذشته، هنگامي كه ماتيس كارش را شروع كرد، به علت ابتلا به بيماري آپانديس در بيمارستان بستري بود و مادرش براي بهتر گذراندن وقتش، اولين جعبه ي مدادرنگي را به او هديه داد. . . نيم قرن پيش بعد از خبر انجام موفقيت آميز عمل جراحي، مرحله اي ديگر از زندگي افتخار آميزش آغاز گرديد و سرنوشتش دگرگون شد.
در هفتاد و يك سالگي ، او بيش تر از هميشه مورد احترام بود . موهاي سفيد زيبا ، صورتي پوشيده شده با ريش عالي سفيد همچو برف و نگاه جاودانه ي شيطنت آميزش پشت عينك گرد و كوچك با قاب طلايي. اما او مجبور به سكون بود. در سال 1911 به مراكش سفر كرده بود . سفرهاي دريايي ، مانند سفر از نيويورك به تائيتي ] به مانند گوگن [ در سال 1931 ، اكنون به پايان رسيده است به هر حال ، او در زير درختان نارگيل به هيچ الهامي ساكت و خاموش مانده است. هنگام خروج از بيمارستان ماتيس فرصتي پيدا كرد كه بار ديگر به خانه اش باز گردد.
در سيميه Cimiei ، روي ارتفاعات نيس ، ماتيس در رژينا Re’gina در يك هتل قديمي مجلل كه در اواخر قرن 19 براي استقبال ازملكه ويكتوريا ساخته شده بود زندگي مي كردكه از آن زمان به بعد، به يك آپارتمان لوكس و زيبا تبديل شده بود.
آفتاب با تمام توانش به همه جا مي تابد. اتاق هاي اين بنا با چشم اندازي بر فراز شهر و خليج كوچك آنگه Anges بسيار فوق العاده هستند، كه با جنگلي سرسبز و جمع كثيري از پرندگان كمياب مزين شدند. خانمي به نام ليديا دلكترس كايا Lydia Delectors Kaya اداره ي اين مكان را به عهده دارد.
او از سال 1932 با استاد كار مي كرد و در عين حال منبع الهام ، مدل ، دستيار كارگاه و منشي او نيز بود. ماتيس بلافاصله كارش را آغاز كرد. او انساني سرسخت ، لجباز و پي گير بود. يك فوويست پير ، او بيش از اين در سال 1905 داراي سبك بود . او كه سركرده ي فوويست ها بود، آكادمي فرانسه را رها كرد و با فوران رنگهاي ناب انقلابي در هنر ايجاد كرد . اكنون ، در حالي كه د يگران كناره گيري كرده اند، او بدون هيچ خستگي گاه روي صندلي و گاهي روي تختخوابش ، مشغول طراحي و نقاشي است. يكي از آثارش ” ابولهل در حال شكنجه ” است . در ميان كارهايش محاصره شده ، راديو ، كتاب هايش و هر آن چه براي خلق يك اثر لازم است در دسترس اوست.
در آثار وي ، صحنه هاي هيجان انگيز ، پنجره هاي كركره اي زرد كه به سمت درياي فيروزه اي باز شده است ، و ماهي هاي قرمز رنگ كه مانند بيني دلقك ها داخل تنگ هستند ، وجود دارند. نه تصاوير برهنه ي شهوت انگيزند و نه زن هاي شرقي كه او بسيار دوست داشت، بلكه كنيزهاي تنديس گون روي زمينه اي از نقش هاي گوناگون و متنوع كه البته نقش هاي اسليمي نمايانترند. در عين حال بي پيرايه و متفكر .
بدين سان ، در سال 1941 ، آرگون Argon از نقاشض خواست كه در قطعه ي 42 با او همكاري كند . در 1942 ، يك زمان شكوفايي با 158 عنوان ليتوگرافي ( با موضوع هاي گوناگون ) است. يك سلسله احساس همراه با كمترين قابليتها ، اثري دلنشين و با شكوه ، خط ، پالايش شده و ملايم است ، يك زيبايي متوالي.
مردي سالخورده ، منزوي و از كار افتاده كه خيلي در جوش و خروش زندگي هنري پاريسي شركت نمي كند. كارهاي روزانه اش مانند نت هاي موسيقي منظم و مرتب است: بعد از صبحانه اي مختصر ، نان و كره و مربا ، قهوه يا شير ، در ساعت 8 ماتيس دست هاي خود را مي شويد و شروع به كار مي كند تا وقت ناهار. سپس خوابي كوتاه و استاد دوباره شروع به كار مي كند، زغال هايش را بر مي دارد تا شام .
او با آندره رويه Andre ‘ Rauveyre كاريكاتوريست و داستان نويس روبرو شد.آشنايي آنها به سال 1890 در آتليه گوستاو مرو Moreau Gustave باز مي گردد، هنگامي كه ماتيس ، نقاشي ناشي و جوان بود ، آندره انساني كنجكاو ، بسيار باهوش و چهره پردازي سطح بالا بود.
از ديدگاه وي ، ماتيس شخصيتي بدعت گزار ، نزد نويسندگان و بازيگران است كه درون هرچيز را توصيف مي كند، درست مانند انسان بي رحمي كه موجود زنده اي را كالبد شكافي مي كند . البته اين و، در اين مورد عكس هم عمل مي كنند. مانند روز و شب . در حقيقت ” رويه ” در تمام مسايل تودار است ولي با وجود اين ، آن ها همواره با هم در شانزليزه هستند.
“رويه ” فرياد زد : ” تو مدام كار مي كني، بايد كمي استراحت كني ، منم هميشه استراحت مي كنم.” ماتيس خودش را سرگرم كرد و با خود گفت : “عجب شهامتي براي كارنكردن داره!” ماتيس در كنار او رنگ و روي تازه اي به خاطرات جواني اش مي دهد. آن ها اغلب با شوخ طبعي راجع به موضوع هاي هنري صحبت مي كنند. قبلاً در سال 1905 ، آن ها نامه هاي كوتاهي را با هم رد و بدل مي كردند.
ولي از سال 1941 به بعد روزي چندبار به هم نامه مي نوشتند. ماتيس به ادبيات نيز علاقه داشت. “رويه” شعرهاي رونزارد Ronsard و چارلز دارلين Charles k O’rle’ans را به او مي داد و ماتيس با مداد رنگي آن ها را خطاطي مي كرد. سپس استاد، به دليل خطر بمباران شهر نيس را ترك كرد و به پناهگاهي در ونس Vence رفت. در ويلايي كه باغ زيبايي آن را احاطه كرده بود در واقع در رِوْ Reve به همراه چند تن از دوستان مهاجرش شركت مي كرد. “رويه” نيز در يك پانسيون سه تا شش نفره ، در همان جا سكونت داشت، در سال 1906 ماتيس در سالن ايندپاندانت Inde’pandants جنجالي عجيب به وجود آورد.
آن ها زندگي شادي داشتند ولي دائماً در خانه ي همديگر نبودند. نقاش براي خلق يك اثر ، به آرامش و نظم و ترتيب احتياج دارد بنابراين، خانم ژوزت Josette كسي است كه به عنوان نظافت چي ، انجام كارهاي او را به عهده دارد.
دنيا در سياهي و پليدي فرو رفته بود، در زمان جنگ همسر و دختر هانري در مقابل گشتاپو بسيار سرسخت و مقاوم بودند.
املي ماتيس Ame’lie به شش ماه زندان در مارگريت Marguerite ، محكوم و شكنجه شد. اكنون ماتيس در 72 سالگي خاطرات تلخ گذشته، گرفتار بي خوابي است. اما وي بر تمام رنج ها و تشويش ها چيره و دوباره روحيه ي شاد و بچه گي راه به دست آورد. از آن زمان او با تكه تكه كردن و بريدن كاغذهاي گواشي شده ، كه منشي اش، آنها را به ديوار سنجاق زده بود، خود را سرگرم مي كرد.
ماتيس خودش اين شيوه را حكاكي مي ناميد. از پالتش رنگ هاي برافروخته و ملتهب بيرون مي ريخت.همه ي پرسپكتيوها را حذف مي كرد. بازي با تضاد محض و پالايش هنر تا مرز سياهي لشكرها. پنجاه سال پيش از اين ، گوستاو مرو Gustave Morea پيش بيني كرده بود ؛ ” شما، نقاشي را ساده خواهي كرد.” اين اتفاقي است كه امروز افتاده است. رنگ ها تكه تكه و سپس به هم چسبانده شده است در سال 1947، اولين كتاب جيبي هنري توسط تريد Teride جمع آوري شد. ” من كتابي درباره ي رنگ هاي ماتيس نوشته ام كه با عكس ها و تصاوير مصور شده . به نظر شما توجه كسي را جلب خواهد كرد ؟ ” براي اين كار يك ناشر بزرگ پيشنهاد شد ، سرانجام ، استاد پروژه را پذيرفت. آن را جاز Jazz ناميدند، نامي كه نشاط آور و موزون بود و سروصداي بسياري ايجاد كرد. قصيده اي با 20 تصوير اجرا شده روي كاغذهاي ضخيم مقوايي . درخشش رنگ ها ، هماهنگي و رقص سايه هاي سفيد روي زمينه ي مشكي ، ريتم رنگ قرمز روي زمينه ي آبي . . . همه ي اين تركيبات با افسون ماتيس خلق شده.
دوستش “روير” اين چيزها را اصلاً درك نمي كرد. از نظر وي كتاب خشك و بي روح بود. با وجود اين ، كتاب بسيار موفق بود. در اتاق كارگاهش ، ديوارها از بريده هاي كاغذ پوشيده شده است، نقاشي هاي ديوار ، مانند موزائيك هايي زيبا به نظر مي رسند.
براي مثال خاطره ي مسافرتش به پليسي Polyne’sie پرستوهاي دريايي ، صدف ها ، جلبك ها و شاخه هاي مرجان كه درون ” سفيدي غم انگيز كاغذ” ساخته شده اند، روي بستر آبي رنگ مرداب مي چرخند.
يك روز صبح ، ماتيس با خواهر جك . ماري Jacque Mari’e ملاقات كرد. او پرستار شبانه در ليون بود . كليسا در خطر فرو ريختن بود و روحانيون در فكر بازسازي آن بودند. در آن فرصت خيلي كم، خواهر جك . ماري ، شيفته ي طراحي و كار ويتراي شد. او آمده بود كه ماتيس پير را براي انجام اين كار قانع كند. نقاش طرح اوليه را با اشتياق بررسي كرد و بعد از اصلاح بعضي قسمت ها تصميم گرفت كه آن را انجام دهد. تمام ويتراها ، كاشي كاري ها ، ناقوس ، نوك برج روي سقف، نمازخانه ، شمعدان ها ، لباس هاي رسمي كشيش ها ، گلدوزي هاي سفره ي محراب . . . كه همه از آثار هنري ماتيس خواهند بود.
در سال 1949 ونسه Vence را به مقصد رژينا ترك كرد، كه در آن جا ، نمونه هايي اصلي از كليساهاي كوچك وجود داشت. برادر راسيه Rayssiguier كشيش كارآموز، گياهان را نقاشي مي كرد. او از كار روي طرح هاي غير مذهبي نگران بود. ولي در عين حال هر روزش را با تفكر در غم و اندوه مريم عذرا شروع مي كرد. ماتيس در اتاقش ، روي ديوارها و سقف، با يك ذغال نصب شده روي يك ني بلند به طور اعجاب انگيزي نقاشي مي كند، گويي در بهشت است . چند خط ناب كه به طور اجمالي تقدس برتر يك باكره با بچه اش، يك صليب و . . . را القا مي كند. زماني كه او از كارش راضي نيست.
ليديا، دستيار وفادارش ، هرشب طرح ها را پاك مي كند ، براي اين كه ماتيس آنها را خط نزند . او به محض بيدار شدن ، بي هيچ خستگي ، دوباره شروع مي كند . هنگامي كه او خشنود است، طرح هاي تيره ي روي سراميك هاي سفيد را بازسازي و سپس به كليسا منتقل مي كند.
در سال 1951 ، زماني كه كار كليسا به پايان رسيد ، از كار وي تجليل شد. در آن جا جايگاهي به ابعاد ، پانزده متر طول در پنج متر ارتفاع و شش متر پهنا ، براي هشتاد نفر نمازگزار وجود داشت. ديوارنگارهاي فراوان ، ويتراهاي آبي لاجوردي ، سبز زمردي و زرد ليمويي ، رنگ ها از همه جا جاري هستند. نمايشي با شكوه و تمام عيار ( سرزمين پريان ) كه با اشعه هاي اندك آفتاب حال گرفته اند. ماتيس همچون نوشته اي سبك بال است. ” حالا ، من در آرامشم ، چمدان هايم آماده اند. فقط منتظر آخرين قطار هستم .” تبريك پيكاسو : ” تا به حال هيچ كس، نقاشي را مانند شما اين گونه ، خنده دار تحريك نكرده بود ” در واقع ، رقيب هميشه خشمگين است؛ ” ماتيس خدارا بيشتر ازما قبول نداشت، چه طور توانست چنين كاري را انجام دهد ؟ ” حالا كه هانري كافر توانست يك مكان مقدس مسيحي بسازد. پاپلو، كسي است كه يك معبد غير مذهبي تاسيس كرده است. ” مبارزه و اشتي ” در سال 1952 ، تابلوهاي نقاشي بسيار بزرگي به سبك روايي ، براي آراستن كليساي كوچك قصر والري Valleuris به آن جا فرستاده شد.
ديگر هيچ چيز اهميت نداشت . . . ديگر حتي نمي تواند قلم مو ها را در دست بگيرد ، او هنوز خود را وقف تكه كاغذهاي گواشي مي كند. پري آبي ، تاك قرمز ، دسته گل هاي مصنوعي قرمز، زرد ، سبز، نارنجي . . .
ماتيس مبارزه اش را با رنگ مايه هاي ناب ، تا انتها دنبال مي كند. بنابراين گزارش خانم نلسون ركفل Rockefiller او يك پنجره ي خورشيدي را براي كليساي آمريكايي تكميل كرد.
سرانجام در تاريخ 3 نوامبر 1954 در سن 84 سالگي مرگ بر او چيره شد. بر روي سقف اتاقش 3 فرشته را ترسيم كرده بود :
” آنها ، بچه هاي كوچك من هستند ، آن ها را طراحي كردم چون از من محافظت مي كنند، مخصوصا هنگام خواب ، طوري كه احساس كمترين تنهايي را نمي كنم. به اين ترتيب او تنها كسي بود كه واقع نگاري Realisme را با هنر انتزاعي آشتي داد، وي خواهان يك هنر، متعادل همراه با خلوص و آرامش بود.

كارگاه قديمي هتل رژينا- روي تپه سيميه Cimiez، نيس، جايي كه ماتيس آخرين شاهكارش را طراحي كرد

منابع:
تاريخ هنر مدر ن هـ- هـ- آرناسون
Paris Match ANNE – CE’CILE BEAUDOIN
تاريخ هنر روئين پاكباز